kişisel araştırma tarihim [my personal research history]

ödül

2011-12-19T21:51:00.000+02:00

çalkantılı, bol inişli çıkışlı zamanlar... sonra tuhaf bir biçimde sabırla beklediğim ödül töreninde ardı ardına bizim stüdyonun öğrencileri ödül almaya çıktılar. geçen yılki öğrencilerimiz o stüdyoda yaptıkları işlerle toplam dört ödül aldılar. alkışlandılar. alkışladık. koltuklarımız kabardı. herşey o kadar boşa değil. belki de yeniden güven duymaya başlamam lazım.. bir takım şeylere..

sonuç olarak: ilginç bir tecrübeler yığınıydı. ama tavsiye etmiyorum.

2011-11-28T21:26:00.001+02:00

bir seri haber var, özetle: (1) doktoramın taslağını yazdım. (2) güzel oldu. (3) hocalarıma yolladım, cevap beklemeye başladım. (4) bir hafta içinde omuz ve sırt ağrılarım geçti. (5) o ara bildiriler sunuldu, yeni bildiriler toparlandı, makaleler için kafalar toplanmaya başlandı, bekleyen projelere girişildi, stüdyo bir şekilde yürüdü vd. (6) sanki bir haznede yavaş yavaş biriken bir cismin tamamını tüketmişim gibi hissediyorum, hiç gücüm yok, yavaş yavaş gücüm yerine gelecek ve belki sürüklenmekten öte bir şeyler yapmaya yeniden başlayabileceğim diye umuyorum.

geriye dönüp bakıyorum, tabii daha bitmiş değil, daha yapılması gereken çok şey var, bir seri eşik daha var, sorunlar çıkacaktır. ama, geriye dönüp bakıyorum, bu doktora sürecinde yapmam gereken her şeyi gayet güzel yapmışım gibi duruyor. giriştiğim işlerin hepsini bir yere ulaştırmışım, hepsi olmuş gibi görünüyor. hatta.. işin başındaki beklentilerimi epiy aşan bir seviyede... [başarı! :)]

yayınlar, projeler, metnin kendisi gibi somut ürünler bir yana, hesaplamalı mimarlık konuları gibi daha önce hiç bilmediğim bir alana geçiş yaptım ve iyi kötü bu alanın temel meselelerini anlamaya başladım. programlama öğrendim ve yeni bir araç setine kendimi açtım... bir de.. doktora seni şurdan alıp başka bir noktaya kadar taşıyan bir süreç. artık niye doktor ünvanını aldıktan sonra akademisyenden sayılıyor insan, onu biliyorum. mesele basitçe bir konuda uzmanlaşmaktan ibaret değil. hatta belki de uzmanlaşma meselesi değil. doktora süreci insanı çalıştığı alanın akademik ortamıyla ilgili eğitiyor; o alandaki araştırma, eğitim ve yayın tavırları ve de akademik ortamla ilgili iyi bir giriş yapıyorsun.. insan akademik oluyor.

burdan bakınca, 'peki' diyorum, 'madem her şey yolundaymış ve oluyor gidiyormuş, ben niye kendimi sıkıntıda ve düşüşlerde hissetmekteymişim?'

bir takım cevaplarım var bu sorulara.. bi kere, ben daha önce hiç zora gelmemişim. her şeyi çok kolay yapmaya ya da kolayca altından kalkacağım işlere girişmeye alışmışım. başaramamak gibi bir tecrübem olmamış. uzun soluklu zor bir süreçte yılmadan çalışıp bir hedefe erişmek gibi bir tecrübem de olmamış. bu tecrübe beni sarstı. başarısızlık tecrübesi. başarısızlıklara rağmen o konuda çalışmaya devam etmen gerekiyor, 'tamam bunu beceremiyorum' ya da 'bu kadar oldu' deyip bir kenara kaçamıyorsun. devam ediyorsun. sonra oluyor. iyi oluyor. bir şeyler öğreniyorsun. daha iyisini yapıyorsun. iyi bir şeyler yapmak için yolda düşüp kalkmayı göze alman gerekiyor. hayır bunu zaten bildiğimi sanıyordum. ama 3-4 aylık süreçlerde bu tecrübe farklı yaşanıyor.. 5-6 yıllık bir süreçte meselenin rengi değişiyor.

bir de.. kendini diğer insanların değerlendirmelerine açmak.. o da zor bir deneyim.. sürekli değerlendiriliyorsun. sürekli bir takım mevkilerde bulunan bir takım insanlardan bir şeyler talep ediyorsun, sürekli başvurudasın, ricacısın, sürekli değerlendirme altındasın... hem araştırmacı hem de araştırmacı-dışı şahsiyetini ve de beklentilerini sürekli başkalarının değerlendirmelerine açmışsın... diğer insanların değerlendirmelerine açıldığında.. onlar da yaptığın işleri ya da ortaya koyduğun önerileri beğeniyorlar ya da beğenmiyorlar. kendi koyduğun eşiklerle mücadele etmek daha kolay ama başarı çıtanı da bir takım başka insanlar belirliyorsa...

bir süre

2011-10-18T01:22:00.000+03:00

doktorama ciddi biçimde eğilmeye başlamıştım. bu çok yönlü bir süreçti. araştırmacı şahsiyetim şişmeye başlamıştı. stüdyoda inisiyatif alıyordum bu da yığınla soru üretiyordu. okuldaki varlığım hayatımın geri kalanını işgal edip öne çıkmaya başlamıştı. gençlik bitmişti. çalışan bir insan olmuştum. çok çalışıp güzel bir doktora yapacaktım. böyle bir şeyler... sonra bu blogu tutmaya başladım.

belki artık ayrı bir araştırmacı şahsiyet de anlamlı değil... yani böyle ayrımların falan da pek heyecanı anlamı kalmadı. onur da nizam oldu zaten. iyi oldu. memur olmak, düzenli iş, öğrenciden hoca tarafına geçmek, velhasıl hayatımda bir dönem anlamlı ve belki zorlu olmuş olan geçişler de anlamını yitirdi.. öyle işte, artık bir fevkaladeliği yok... araştırmacı olma fikri de pek beni heyecanlandırmıyor artık. iyi tabii, yapmak lazım.. biraz ondan biraz bundan... biraz tasarım biraz araştırma biraz eğitim.. hiçbiri de pek öyle fevkalade anlamlar edinmeden.. o da bir denge bulacak belki.. sanki öyle fevkaladelikler ortadan kalksa ben de daha iyi olacağım...

stüdyoda doktorada ya da tasarımda işlerin neden başka türlü değil de böyle olmakta olduğunu açıklamaya gelince herkesi susturup konuşmaya geçebiliyorum. söylediklerim bana geçerli de geliyor. açıklamalar anlamlı geliyor. nasıl olup başka türlü olacağına ilişkin de öngörülerim var ama hepsi de bizi aşıyor gerekli eylemlerin.. artık daha ziyade...

tamam tüm bunlar değerli tecrübelerdi.. biraz aptallık, biraz hırs, biraz arzu bunlar hep insanı değerli hatalara sürüklüyor. öğretici girişimlere.. sonra tabii sonuçta ortaya çok anlamlı bişey çıkmayabiliyor.. insan öğreniyor işte...

doktoram bitmemiş olmakla birlikte benim için ilgili düğümler çözüldü. sürecin acısını tatlısını, tabi daha çok acısını üzüntüsünü, epiyce buraya döktüm. aslında çok keyifli anlar da yaşamaktaydım... güzel fikirlerin birbirini tamamladığı, düğümlerin çözüldüğü, güzel haberlerin geldiği, yeni şeyler öğrenmeye kendimi kaptırdığım anlar... uğraştığım her konu bana ilginç geliyor sanki... her neyse.. buraya ürünlerimle, içerikle ilgili de yeterince materyal koymadım.. ama her şey bir ölçüde bulanık ve havada idi.. henüz bir yere varmış bulunmayan yığınla proje ve grafik var.. illa gerekirse onun için başka bir blogum var. kullanmadığım.. gerekirse oraya da koyabilirim en sonunda olup bitmiş olanları.. belki yeni projeleri de...
bu tip kararlara pek güvenmiyorum. sonuçta insan... yani anlık biraz... sonra gün gelir... orda dersin.. orası iyiydi.. daha yazılacaklar var... bir süre ama...

okulu şey

2011-10-17T22:27:00.002+03:00

bu böyle olmayacak. odaklanamıyorum. bir haftalık işi yapıp metnimi bitiremiyorum. uzuyor. bir çare bulmam lazım. okulu... okulu şey.. dilim varmıyor ama.. metni de bitirmem lazım. okul da bir yere gitmiyor zaten.. her zamanki..

aşması

2011-10-12T23:20:00.000+03:00

elle tutulabilir, dokunulabilir ve sürtünülebilir dosyaları raflardan kutulara veya koridorlara aktarırken elle tutulamayan, dokunulamayan ve sürtünülemeyen dosyaları da harddisklerden flaş belleklere ve ordan da başka harddisklere aktarmaktaydım. neyin nerde olduğu belli değil. hangi kopyanın en yenisi olduğu, nerdeki hangi klasörün en güncel durumu barındırdığı belli değil. arşivim bir seri çatala ayrılmış, sonra bu çatallar farklı noktalarda yeniden melezleniyor, ana klasörün içindeki bu klasörü şurdaki şu klasörden aktarıyorum ama öbür klasörü şu tarihte yedeklenmiş bu klasörden aktarmışım, her yerde herşey var mı, birbiriyle uyumlu mu, tüm bu versiyonların hepsi günün birinde birden lazım olacak olan o dosyayı içeriyor mu...

tek bir bilgisayarla ve yedeklemek için de dvd'ler ile çalışırken enformasyon hala kontrol altında tutulabiliyordu. organize edilebiliyordu. ben de inançla her şeyi kontrol altında tutuyordum. bir düzenim vardı.

şimdi çeşit çeşit bilgisayar, depolama aygıtı ve internet ortamında paralel biçimde çalıştığımız ve afallatıcı boyutta bir enformasyon akıntısının kenarında tutunmaya uğraştığımız bu günlerde, işleri kontrol altında tutmaya adanmış o gülünç düzen arşivimde sürekli karşıma çıkıyor. ama gelip geçen enformasyon miktar olarak bir kritik eşiği geçtikten sonra organize edilmeye dirençli hale geliyor. orda ucunu bırakıyoruz. ucunu bıraktığımız an.

araştırmacı olunca odası oluyor

2011-10-10T23:23:00.000+03:00

okulda odalar toplanacak. kürsümüz tadilata giriyor. bizi naklediyorlar. toplanacak. 7 yılın birikmiş tozlarına ve küflerine daldık. bir sürü kağıt, belge, rapor, taslak, öğrenci artığı, atılamamış çeklistler, cd ve hatta disketler, kırtasiye ve sarf malzemesi, uzuuun zamandır yıkanmamış bulaşıklar... sanki bazı aile büyükleri ölmüş ve evleri terkedilmiş ve sonra evi kiraya vermek üzere toparlamaya gelmişiz, kanepedeki tozlu örtüyü kaldırıyorum, bir hüzün... ölenlerin arkasından sanki... anılar, kanepenin önü.. yeşil şezlong.. orda olduğunu unuttuğum bir lamba, dolabın alt rafından çıkan elektirik süpürgesi! içilmeden bozulmuş alkollü mamüller. içilmemiş.

hasar tespit

2011-10-08T01:15:00.001+03:00

yokolan dosyalar, fotoğraflar ve belgeler yavaş yavaş ortaya çıkıyor. yani ortaya çıkmayacakları ortaya çıkıyor... günümün önemli bir kısmını mühim belgeleri 4 ayrı cihaza kopyalamakla geçirdim. şimdi de en önemli ve güncel olanları dropbox'a atıyorum. yaraları sarıyoruz. deadline 10 ekim imiş. çalışıyoruz. iki küçük projem daha var. haftasonumu bunlara ayırdım. ve tabii çiçekleri sulamak, çamaşırları yıkayıp sermek, haftalık yoğurt yapımı, sportif faaliyetler... üretmek insanı kurtarıyor. sonra tez falan...

çalışamıyoruz

2011-10-07T03:36:00.001+03:00

kafamızı elimize yaslamış duruyoruz, neden böyle oldu? bir suçlu aramaya başlayayım artık, kendimden başka... harddisk'im kurtarılamayacak şekilde harab olmuş gibi. ama niye? aslında güzel güzel oturup bir infografik yapacaktım. pek keyifli olacaktı bu. oldu mu bu peki şimdi? aslında ilgili klasörü kurtarmaya çalıştığım süre zarfında kaybolan çalışmaları yeniden yapıp işi yetiştirebilirdim. ama bilgisayarı da kurtarmam lazım. n'apsam? hiç bu ölçüde kambur durmamıştım. aslında ne kadar önemsiz. neden böyle? ıvır zıvır işlere dertlenmeyi bırakıp iyi yanlarına odaklanmam lazım iyi şeylere. iyi şeyler. omzum ağrıyor. kafamı hafif sağa doğru döndürüp düzeltmem lazım. her şeyde bir bulanıklık var. bir zaman, bir şey, şeyolmuştu, şeydi.. işte neyse neydi. bana "hiç bir şeyi hatırlamıyorsun" diyen arkadaşlarım var. hatırlamak bir çaba gerektiriyor. önce hafızaya kaydetmek ve sonra onu hafızadan geri çağırmak için... biraz enerjin olması lazım. ilk başta biraz tetikte olmak sonra bir enerji harcamak lazım.. olmadı ama. bişeyler. kendimi aylarca önce bir haftamı yiyen monitör sorunuyla yeniden başbaşa buluyorum. ve meseleyi nasıl çözdüğümü hatırlamıyorum. aslında işler iyi gidiyordu. yayın ise eğer, bi kaç ay içinde 4 bildiri bir öz ürettik, yenileri de yolda. tez ise, yazıyorum işte, iyi kötü oluyor. iş ise, yapıyoruz işte, gayet güzel oluyor gidiyor. tasarım ise, onu da bırakmadık tutuyoruz ucundan. hayaller ve planlar ise, onlar da var, eksiğimiz yok. hayattan beklentiler ise, onlar da var, bitmiş değil. neden böyle oldu? işler iyi gidiyor. ama işler iyi değil. ne oldu bir anlasam. araştırmacının cevapları yok. bünyenin var. biliyorum ne olup ne bittiğini aslında. nasıl olduğunu da biliyorum. orası hiç bulanık değil. ama araştırmacı isyanda. işine bakmak istemek. bakamamak edememek. neyse, el yordamıyla harddisk'i kurtarmak. bilgisayarı formatlamak... belki öyle ya da böyle çözeceğimi bildiğim için ıvır zıvır meselelerle bu kadar dertleniyorumdur. kolay rakip çünkü. çözemeyebileceğin konularla boğuşurken o kadar cevval olamıyorsun..yüzüne korku ve yılgınlık yerleşiyor. herneyse sonuçta xorg.conf siliniyor ve panning hanesi de boşaltılıp düğmesine basılıyor. ben yatayım.

çalışıyoruz

2011-10-05T13:44:00.000+03:00

bir düşüş bir bölüm, bir yıkıntı bir bölüm, bir çöküş bir bölüm...

[tam tempomu rayına oturtuyorum ve epiy iş çıkarıyorum, sonra sabah kalkıyorum ve desktop'um açılmıyor. bir sabah kalkıyorsun ki yok... neyse ki gece yatmadan son çalıştığım dosyayı internete yedeklemişim..
tamam canım sıkıldı tabii şimdi bu meseleyi çözmek lazım nası yapacağımı da bilmiyorum.. neyse 3 bilgisayarım daha var (bkz. çılgınca donanıyorum). nazik bir downgrading ile bilgisayarları çökerte çökerte epiy dayanabilirim. bugün bunu üstümden atabilirsem bir bölümüm daha olacak. ama ı-ıh atamayacağım gibi.]

çalışmıyoruz

2011-10-02T20:52:00.002+03:00

sıkıldık biraz.

düşünmüyoruz.

2011-09-30T13:56:00.001+03:00

yani uğraştığımız şu işler: mimarlık, mimarlığın eğitimi, mimarlığın araştırılması, yayını falan... bunlar gerilmeye, koşturmaya, dertlenmeye değecek işler mi? birbirimizi yormaya üzmeye değecek bir sonucu oldu mu, olacak mı? hani bu kadar uğraşıp bir adet küçük de olsa bina falan inşa etmiş olsak, ya da yazdığımız bir bildirinin bilim dünyasına anlamlı bir katkı yaptığını gerçekten düşünüyor olsak...

yıllar önce, öğrenciyken, yürekli'ye sorduğum soruyu hatırladım: 'burda [okulda ve mimarlık eğitiminde] uğraşmaya değecek bir şeyler olduğunu mu düşünüyorsunuz?' o da biraz sertleşip 'düşünüyoruz ki burdayız' demişti.

biz de burdayız. ama uğraşmaya değecek bir şeyler olduğunu düşünmüyoruz. öyle düşündüğümüzden burda değiliz. burda olduğumuzdan öyleymiş gibi geliyor. aslında değmez tabii. yorduğumuza, üzdüğümüze, kırdığımıza falan... bu kadar ciddiyet, kan revan ve koşturmaca, çatık kaşlar, ayarlar, yükselen sesler, çakılan sözler, çekişmeler ve didişmeler. hangi ortamda ve hangi meslekte olsak aynıları olacak herhalde.. çünkü mimarlık eğitimi ne ki? bunun için tüm bunları yapmaktaysak...

bu da akademik mi

2011-09-27T03:28:00.000+03:00

doktora artık ilgimi çekmiyor. doktorada çalıştığım konular artık heyecanlı değil. doktorayı bitirmek artık ilginç bir hedef değil. doktoradan, stüdyodan, kurumdan ve galiba araştırmacıdan değilse de kendimden de çok sıkıldım. (araştırmacı bir süre başka konular çalışsa ve beni eğlendirse olmaz mı?)

herhalde anlık, geçici bir düşüş olsa gerek... ya da belki değil.. belki bu kadar uzamaması lazım bazı şeylerin.. belki herşeyin bir heyecan ömrü var. bitirip bir sonrakine geçmek gerekiyor? hayatta herşeyi zamanında virgüllemek, sonra yeni şeyler yapmak.. tempoyu kaybetmemek... zamanında yapmak, sonra yoluna gitmeyi bilmek... polisten sonra çiçekçi çiçekçiden sonra manav manavdan sonra astronot astronottan sonra dalgıç dalgıçtan sonra ev hanımı ev hanımından sonra doktor doktordan sonra mimar mimardan sonra bekçi bekçiden sonra araşgör araşgörden sonra başka..

doktoranın altından kalkabildiğini nihayet görmek ama bu noktaya getirmeyi becerdiğin tezin çok anlamlı olmadığını da bilmek... ya da dünyanın en önemli işiymiş gibilerinden adandığın meşakkatli eğitim faaliyetinin kimseye, öğrencilere dahi pek önemli görünmediğini bilmek. 'geçerli' bir mimarlık yapmaya kastedip, aylarca geceli gündüzlü çalışıp anca herkese entipüften gelen projeler üretebilmek.. zamanla unutacağın o kitapları okumak için ve kimsenin okumayacağı ciltler dolusu tuhaf metni yazmak için tüm zihinsel mesaini bir hayat seferber etmiş olmak. elindeki her işe samimiyetle, bazen de adanarak çalışmış ve hiç boş durmamış olmak, ama bunların hayatta pek bir karşılığını bulamamak? son derece üretken ve fena halde verimsiz. yorgunluk.

'kenardaki-nihilist' dönemlerimde hayatım daha anlamlıydı... karşılığı olmayan üretkenlik o zaman keyifliydi. o çerçeve içinde anlamıydı. gerçekten. ne zaman büyümeye çalıştım, insanlar arasında taş üstüne taş koymaya çalıştım herşey iyice saçmalaştı. teneke trampetteki oskar gibi ben de anca kambur bir cüce olabildim. herkes kendine uygun hayatı yaşamalıydı belki. bazıları trampet çalmaya ve cam kırmaya devam etmeliydi? ya da belki de yapacak bişey yoktu, o zaman trampeti bitirip doktora öğrencisi olmak gerekmişti...

birinci sınıf itinayla aranır

2011-09-26T21:22:00.002+03:00

stüdyoda ikinci hafta. sınıf kalabalık. konu sıkıcı gibi. öğrenciler 4. sınıf gibi. öğrenciler sıkıcı gibi. biz de sıkıcı gibiyiz. ama kafamız rahat. oh, ferah gibiyiz. bir atölyecik bir gezi falan yaparız, projeler mimari bir ölçeğe yaklaşır.. derken olur gider.

tabii insan şöyle yapalım böyle yapalım şunu takvimin şurasına sıkıştıralım tempoyu şöyle şöyle artıralım şunu üretelim bunu duvara asalım bir sürü şeyler düşünüveriyor ama tehlikeli düşünceler bunlar. eski alışkanlıklar.

sezon

2011-09-22T22:22:00.002+03:00

okul açıldı. yaz bitti. hava b nokta k gibi. sanki. ne kadar da şey. üzerimi giyindim içerlerde oturuyorum. rokalar büyümeyi kesti. marul parti parti tohum veriyor. arka terasta yeni süleymancıklar dolanıyor. iyi. bi tanesi kapının arasına sıkışıp ölmüştü...

kötü.

bi kaç gündür son bi yılda yığılmış kaynakları kitapları falan derledim toparladım. metnin kalanına dönüş için kötü bir ruh hali. ama metnin kalanına döneceğim. kış bu kadar ani gelmeseydi daha iyi olacaktı. çünkü son bir bahar oluyor. çiçekler yeniden açmıştı falan. sonra hava bir bozuyor. neyse ben işlerden bahsedeceğim. stüdyo falan. projelerime girişeceğim. tezimin de sonuçları ortaya çıkıyor ufaktan. mevzuları bağlayacağım. bikaç bildiri falan yazılacak. yazışmalar aynı tuhaflıkta sürecek. ufaktan makale yazma denemeleri başlayacak, onda da düşülüp kalkılacak bir süre. yeni bir sezon.

piyuh. yük kalktı.

2011-09-16T00:45:00.004+03:00

34,810.
kelime.
başlıklarla beraber.
ilk bölümümün ilk taslağının taslağı.

bu sadece giriş ve birinci bölüm. asıl kuramsal (ve biraz da spekülatif) kısım buydu. asıl iş buydu yani. bir takım fazlalıkları attıktan sonra metnin imajsız ve referanssız hali tez sayfasıyla 91 sayfa oldu. tabi düzgün bir metin haline gelmesi için üzerinden bir kaç kere daha geçmek gerekiyor. pek çok noktayı daha sonra düzeltmek üzere işaretleyip geçtim. bir sürü yerde hala türkçe kelimeler duruyor. ve düşünce çizgisinde eksikler ve sorunlar var.

beş bölüm daha yazılacak. ama onlar kısa olacak. mümkünse.
bundan sonrakiler daha teknik içerikli bölümler olacak, bu yazmayı kolaylaştırıyor. ve oralarla ilgili halihazırda epey yazdım zaten.

bu işin altından kalkıyorum. ortada artık üzerinde tartışılacak bir şeyler var. bir ay içinde taslağı bitirip eksik ve sorunlu projelerime dönmek istiyorum.

hafifim. şimdi çıkıp yürüyeyim. gece havası.

dalya

2011-09-14T21:20:00.002+03:00

şaka maka tez sayfasıyla 100 sayfayı geçmişim. farketmemiştim. bugün, ya da yarın, ya da yakında ilk ve en uzun bölümü bitiriyorum sanki. bitirme ihtimalim var.

hay bin verimsizlik

2011-09-13T17:25:00.001+03:00

çok sıkıldım. yapmıycam tez falan.

büyük tez kafalarının yükselişi kopuşu düşüşü ve kalkışı

2011-09-08T19:24:00.003+03:00

bu bir başını vermeyen araştırmacı öyküsü.
herşeyi ite kaka götüreceksin ey doktora öğrencisi türk gençliği! zaman zaman dahili ve harici sorunların falan olacak. bazen çok fena köşeye sıkışmış gibi olacaksın. gerçekler hayal edilen başarılara asla yetişemeyecek. hatta ve hatta baştan ayağa başarısızlık çukurlarına falan gireceksin neye uğradığını şaşıracaksın. bu ahval ve şerait içinde içsen mi çalışsan mı bilemeyeceksin. hem içip hem çalışacaksın, gah yerineceksin gah dövüneceksin, sırtın yere geldikçe güreşe doymayıp yeniden saldıracaksın, işin tadı büsbütün kaçacak, izleyiciler tribünleri terkedecek, artık mücadelenin sonunu görmekten başka bir muradın kalmayacak. derken ufak ufak mevzuları anlamaya başlayacaksın. bir takım şeyleri daha iyi yapmaya başlayacaksın. bazı konularda mutlak başarı beklememek gerektiğini de göreceksin, yani suratta patlayan darbelerin işin parçası olduğunu, onun gibi şeyleri.. sonuçta iyi şeyler de olacak. işler toparlanacak. başarı hanen de dolmaya başlayacak. herşeyin bir şekilde ite kaka da olsa götürüldüğünü anlamaya başlayacaksın. ordan olmayacak burdan olacak bu böyle olacak şu şöyle olmayacak işte bir şekilde olup gidecek. sabır. ısrar. sebat. bu işin heyecanlı, sıkıntılı, tatmin edici ve boğucu yönleri var. hepsi var. kopan kafanı üfleyip bi kere daha yerine yerleştireceksin. biraz iğreti duracak tabi artık, dokunsan düşecek gibi.. ama artık o kadar çok düştü kalktı ki.. hafif gülümser gibi anlayışlı gibi yorgun gibi bir bakışla bakıp omuzlarını silktikten sonra metnin başına yeniden oturacaksın. işler iyi gidiyor. sorun yok. şu metni bir yazalım.

noluyor a.k. yaa..

2011-09-03T23:05:00.003+03:00

zaman ilerliyor. yaz bitti. bir çok şeyi geride bırakıp gitmek istiyorum. bu cümle ne demek acaba. bu cümlede araştırmacı ne demek istemiş olabilir. anlamak zor. bir yandan da turşu kurmak istiyorum. sonuçta turşu kurdum. ve bir de akşam yürüyüşüne çıkarsam.. ve en azından başarısızlık dolu bir dönemi ve bu güzel yazı geride bıraktığım da düşünülürse... bir çok şeyi geride bırakıp yürüyüşe gitmiş, sonra dönmüş ve lahana turşusu kurmuş olarak tüm arzularımı yerine getirmiş... insan büyük olaylar çıkarmak istiyor. hayat ise basit işte. mevsimler falan geçmekte. metinler öyle ya da böyle yazılmakta. turşu güneşte 2 günde gölgede bi haftada ekşimekte. orda da sen çok bişey yapmıyorsun. mikroorganizmalar kendi kendilerine hallediyor. kompostu da onlar çürütüyor. yoğurdu da onlar mayalıyor. sen malzemeleri uygun ortama koyuyorsun. herşey kendi başına halloluyor. zaten sen yapamıyorsun. yani sen tutup, kendi ellerinle sütü yoğurt yapamıyorsun. domates de meyve vermiyorsa yapabileceğin bişey yok vermiyor işte. ne demek istediğimi anlasam daha sade yazacağım... kriptik şeyler yazmayı sevmiyorum artık. ne de olsa hayat işte, basit olması lazım. ama bunlar kendilerini böyle yazdırmakta. bugün tembel tarafımdan kalktım. son aylarda çalışma ihtimalinden bu kadar uzak olduğum bir gün olmamıştı. çalışmadığım için mi içim sıkılıyor acaba.. yoksa çalıştığım için mi.. neyse. araştırmacının zayıf düşme şansı yok. daha yapacak çok iş var.

konsantrasyon uçucu bir maddedir, bana onu verin

2011-09-01T20:18:00.004+03:00

> birinci gün: nasısa direk tez kafasına giremem, hiç boş oturmayayım dedim grasshopper'in başına oturdum, geceyarısına kadar tatlı tatlı çalıştım.
> ikinci gün: sabah kahvaltının ardından durumumu tetkik ettim. tez kafasına dönemeyeceğimi anladım, geceyarılarına kadar grasshopper'a devam ettim, iyi geldi.
> üçüncü gün: artık acı çekmenin ve boş boş oturmanın zamanı gelmişti. tez kafasına girmeye çalıştım. güncel haritamı açtım, bir iki saniye kadar da başına oturdum gibi, ı-ıh içim almadı. biraz yeni öğrendiğim fotoşop triklerini gimp'te nasıl uygularım diye o mevzularla oyalandım. raflardan ve yığınlardan ilgili kitapları indirip onları ayrı bir yığın yaptım. yemek hazırladım. yedim. üstüme biraz melankolik bir hava geldi. bravo. yani akşam seansında bi daha deniycektim tabi çalışmayı ama, içimde bir başkası var, yani kediyi alır da dar bir yerden geçirtmeye çalışırsın da ayaklarıyla tutunur çırpınır, hayatta geçmez ya ordan... nasip değilmiş.
> dördüncü gün: nerdeyse başlar gibi oldum, bir iki not aldım, "nası yazıcam ben bu bölümü, ne yazıcam ben burda ya?" seviyesine geldim, haritamın yanına word açtım. kompostu karıştırdım. kokuyo. kapağını kapattım. bilgisayardaki ilgili dijital kitapları çeşitli klasörlerde buldum. birazına baktım. yoğurt yaptım. biriki alıntı not ettim. yani yoğurdum bitmişti sonuçta hayat devam ediyor. sonra arkadaşlar geldi, beni kurtardılar, boğazda bir balkona götürdüler, dönüp çalışacaktım tabi, dönecektim ya, nasip değilmiş.
> beşinci gün: oturdum evirmeye çevirmeye, notlar almaya geçtim, ne yazacağımı bilmediğimi gördüm, bir takım kitapları kurcalamaya devam ettim, bölümün outline'ını evirip çevirdim, sonra biraz biraz giriştim, çalışmaya başladım yani, sonra tezle ilgisiz bir sebeple kafam attı, aylardır silinmeyen lavaboydu ocaktı giriştim bir temizlik yaptım, sonra sardalya aldım, temizledim, pişirdim, misafirim vardı, yedik, akşam bi daha oturacaktım tabi başına işin, terasa tüm ekipmanı yaydım, her akşam olduğu gibi, yaydım yaymasına ama, nasip değilmiş.
> altıncı gün: kalkıp bol meyveli müslimi yememin ardından derhal oturup bir kaç sayfa birden yazdım. aslında yazdıklarımda bir önceki bölümün ciddiyetinden ve olgunluğundan eser yoktu ve biraz geyiğe sardırmaktaydım ama yazdıkça önemli noktalar belirmeye başladı, bir takım yerlerin başka bazı yerlere bağlanmaya başladığını gördüm, outline'ımı evirip çevirmeye geçtim, bölümü iyi kötü oturttum. o birbirine bağlanacak hususlar hala tam bağlanmış değil ama hele taslağı bir yazayım, bir iki hafta soğumaya bırakayım...
> böylece tez kafasına girmeyi başardım. ama bu yoğun çabanın ardından dinlenme şansım yok. ara veremem. tehlikeli. bu esnada yedinci gün olmuş ve bütün beyaz yakalılar tatile gitmiş.

takvimin keyfiliği

2011-08-27T20:17:00.002+03:00

haftasonu var dediler, tatildir, bayram vardır, izin, seyahat, dinlence vardır. ayrıca mesai, iş günü, gece, gündüz vardır. bunun kışı, baharı falan olmalıdır. oysa benim işim zamanı bir bütün kabul etmekte. zamanda ayrım yoktur. ya zamanın tamamı aynı türdendir ya da sadece bir an vardır.

hiçbirşeyolmuyor

2011-08-26T23:01:00.003+03:00

gerçekten azimle çalıştım. bildirileri hale yola koydum. şimdi tez kafasına dönmem lazım. acaba kaç gün sürecek. bu esnada bir akademik çalışmayı yönlendiren hayal kırıklığı, azim, mücadele, beklenti, üzüntü, yorgunluk, keyif, hırs, yılgınlık, güven, korku, kalabalık, yalnızlık, sırt ağrısı, yürek burkuntusu, iç sıkıntısı, umutsuzluk yazmış mıydım, direngenlik, savsaklayıcılık, üşengeçlik, inanç, kalp ağrısı, geçmişin üzüntüsü, gelecek belirsizliği, müjde sevinci, kötü haber karamsarlığı, aşk sevgi tutku kin, tüm duygular bildirilerden ve tezlerden ve raporlardan ve makalelerden ve posterlerden bile uzakta kalmaya devam ediyor. duygular akademik'e karışırsa diskur oluyor ya da spekülasyon? çünkü herşey illa bir şey oluyor. everything is something happened.

akademik özenle bağdaşmayan

2011-08-23T21:19:00.002+03:00

oturduğum yerden mevsimin dönüşünü izliyorum. güneş her gün daha soldan batıyor. günbatımı daha kırmızı. terasa hergün daha erken çıkıyorum. geceler serinliyor. uzun kollular giyiyorum. sabah, öğlen, akşam bildiri yazmaktayım. sıkıntılı bir iş. biri bitince diğerine başlamak gerekiyor. teslim edilecek beş tane bildiri var. teslim edilecek 3 tane kitap var, ceza yekunu her gün artmakta. yazıdan yazıya, konudan konuya, o kafadan bu kafaya geçmek zaman alıyor. iş bir gün bile kolayca yol vermiyor, her seferinde direniyor. tüm gün direniyor. akmıyor. paragraf paragraf kenti ele geçirmeye çalışıyorum. sürekli bir mücadele bu. çöpler, maydanozlar ve roka. güneş ve su. yoğurt ve soda. zafere inancım tam. duygular bildirilere aksetmiyor. yasak.

bkz. hayku formunda:
1.
öğlen ve akşam
kente saldırıyorum
akmıyor yazmak

2.
renkler değişti
her gün daha geriden
batıyor güneş

hayku

2011-08-15T18:59:00.003+03:00

hızla geçiyor
yaz her gün azalmakta
ne çok yazı var.

(tezimi de hayku formatında kabul ederlerse yetişecek bkz.:)

"tasarım işi
ai complete diyeler
doğru diyeler."

yazılması

2011-08-09T01:28:00.003+03:00

ite kaka derleye toparlaya tez sayfasıyla 8 sayfaya ulaştım. ve fazla duraklama olmadan 5-10 sayfam daha gelecek. çünkü oraya kadar olan kısmın çerçevesi alıntıları notları hazır. aşamalı olarak parçalara bölüp hiyerarşik biçimde kademe kademe haritalıyorum bölümleri. yazının bileşenleri olarak küçük küçük paketler kalıyor. sonra her bir paketi alıp kafa yorup toparlamak gerekiyor. belki de en az kafa yoran kısım okumaları derleyip toparlamak. yani, o konuya yeni başlanmışsa o da zor, ama uzun zamandır o alanda okumalar yapılmaktaysa roman okumak gibi oluyor. 3-4 aşamalı bir yazma süreci.. ve her aşamaya kafa yormak gerekiyor. yani taslağın taslağı yazılana kadar 3-4 aşama. sonrası da var. bir bölümün tamamı yazıldıktan sonra hepsi tekrar elden geçirilecek, tüm tez yazıldıktan sonra tüm metin yeniden elden geçirilecek, sonra yazım denetimi olacak ve taslak dağıtılacak. sonra yeni projeler eklendikçe ve jüri düzeltmeler istedikçe değişiklikler yapılacak. hepsi bittikten sonra tamamı yeniden elden geçip son bir yazım denetimine girecek. metne tekrar tekrar geri dönüleceği halde, özellikle metin uzarsa pek çok noktaya aynı yoğunlukta kafa yormak mümkün olmayacak. sonraki incelemelerde bir çok bölüm biraz üstünkörü geçilecek, dolayısıyla insanın geride kalan sayfaları olabildiğince derli toplu bırakması gerekiyor. yani olup da tezde öylece kalırsa o ifadeler, kabul edilebilir durumda olmalılar. aslında yazmak çok karmaşık bir iş. yani en başta bir tez yazma sürecinin strüktürü karmaşık. ayrıca o düşünce akışını kurgulamak, referansları organize etmek, bunları düzgün bir dille ifade etmek... zor iş. kafa yoruyor. o yüzden olacak, kafa o işi yapmamak için direniyor. oturmayayım, yapmayayım, düşünmeyeyim diyor. yalvarıyor. ve genelde dediğini yaptırıyor. oturtmuyor, yaptırmıyor, düşünmüyor. böylece günler ağır aksak geçmekte. n'apalım, işin temposu bu. bereket versin.

emin olun bunu yazmak kolay olmadı.

2011-08-06T16:30:00.006+03:00

"The term 'design', is the common name of a series of professional fields. It denotes the core activities of the professionals that are active in these fields, and also the products of these activities. However, to some extent, design is a general everyday practice, that is shared by all human beings."

bunu yazmadan önce yeni kompostumu karıştırıp başlatmam, bir güzel içip kafamı düzlemem, yoğurduma soda sıkıp ayılmam, eski kompostumu ufalayıp saksılara dağıtmam, terasa 117 kere çıkıp geri girmem, marul tohumlarımı tülbente ıslatmam, bostanımı ve çiçeklerimi düdüklü tencere marifetiyle sulamam, maydanozları serpip tek tek toprağa itelemem, can'in 'ege bamyası'nı rapidsharelemem ve tüm diğer gündelik işlerle birlikte internette yüzbin tıklık dolanmam gerekti. insan yazmamak için nasıl direniyor. yazmaya geçmemek için aralıksız okumak var bi de. oku oku haritala... o daha kolay her nasılsa. ama ilk bölümümün haritası ve alıntıları fazlasıyla hazır. daha hazır olamaz. artık yaz.

[bi de, tasarımın kısa bir tanımını aramak boşa. bu konuda da tasarım kuramı anlaşmış gibi. herkes yanından dolanıyor. hatta lawson açıkça "ya şart mı yani tasarımın kısa bi tanımının olması?" diyor.]

mimarlık eğitimi mimarlık eğitimi olduğundan beri mimarlık eğitimi mimarlık eğitimi olmasın sakın?

2011-08-04T14:01:00.005+03:00

bir takım eski sorularım vardı. [bkz.] mesela acaba mimarlık eğitimini 4 yıllık bir birinci sınıf stüdyosu olarak kurgulayabilir miydik? mimarlık eğitiminin ağırlığı sözel-entelektüel bir içeriğe kayabilir miydi? mimarlıkla uğraşmayan, ağırlıklı olarak diğer ortam, alan, disiplinlerde dolaşıp genel bir tasarımcı tavrı geliştiren bir mimarlık okulu olabilir miydi?

[lawson and dorst, design expertise, p44:] "Designers are convinced that 'design' is a special way of thinking, and in their battle for recognition, they spend a lot of time trying to convince the rest of the world of this. But surprisingly seventeen or eighteen-year-old students, new to design school, seem to just start designing. At a simple, basic level of course, but they manage. It does not seem as if they first have to learn an alien, fundamentally different thought process. This tells us that, no matter what designers may claim, apparently there is a certain level of design that can be approached by common sense."

lawson ve dorst'un gözlemine katılmamak zor. öğrenciler okula geldikleri anda başlangıç düzeyinde de olsa tasarlamayı becerebilir halde oluyorlar. [yeter ki engelleme.] daha ilk günden tasarlatıyoruz. tasarlıyorlar. eğer mimarlığın zorlu problemlerine dalmazsan, mutlu mesut ve "işler iyi gidiyor" diyerek dolanabiliyorsun. ama iş bir bina tasarlamaya gelince öğrencinin üst aşamalara atlaması gerekiyor. farklı bir takım beceriler ve daha yoğun bir bilgi birikiminin nasıl işe yarayacağını anlamaya başlıyorsun. bu beceriler hem üretim ve temsil tekniklerini içeriyor hem de zihinsel becerileri. bir takım jenerik çalışma-tasarlama-temsil yollarını mimarlığa hiç bulaşmadan aktarabiliyorsun da, mesela mimari temsilin kendine has bir dili, belki bazı konvansiyonları olduğunu görmeye başlıyorsun. ondan sonra bir takım işleri daha verimli, hızlı ve etkili yürütmenin her tasarım disiplinine has farklı yolları olduğunu da görüyorsun. bilgi birikimi hem çok örnek görüp incelemiş olmayı, hem alana has pek çok problemle boğuşmuş olmayı, hem de derslerde öğretilen türde teorik bilgileri içeriyor. bu teorik bilgileri uygulamaya geçirmek de ayrı bir beceri ve onu öğrenmek de pek kolay değil.

eğitimi jenerik bir tasarım eğitimi olarak kurguladığında disiplin dışından referanslar kullanabilecek, daha sonra çalışacağı spesifik alanın mevcut konvansiyonları karşısından daha şüpheci ve yenilikçi kalabilecek, değişimlere kolay adapte olacak, hatta isterlerse farklı tasarım alanlarına geçiş yapabilecek tasarımcılar yetiştirmek peşindesin. ama bunu yaparken o alanda çalışmanın yollarını öğrenmesini geciktiriyorsun. çünkü tasarım becerileri, bir düzeye kadar, belli bir jeneriklik barındırdığı halde, tasarım bilgisi çalışılan her spesifik alan için farklı. ve o bilgi o spesifik alanda, o alanın problemleri üzerine çalışılarak elde ediliyor.

[lawson and dorst, design expertise, p46:] "The real difficulty in design is not in reaching that very first level of apparent competence; it is in attaining the higher levels. And that is where the design profession sits. Most expert designers certainly employ many more sophisticated cognitive skills ..."

3 tabaka ayırdedelim:

1. tüm insanların taşıdığı ortak tasarım becerisi.
2. hemen tüm tasarım alanlarının bir ölçüde barındırdığı ortak beceriler.
3. spesifik tasarım alanına has bilgi ve beceriler.

birinci sınıf eğitimi ağırlıklı olarak 2. maddeye eğilebilir. (ve 1. maddeden ötürü övünecek bir durum yok). ama sanıyorum, mimarlık eğitiminin ilerki yılları, 3. maddeye odaklanmak durumunda.

bizim okulumuzun bir eksiği de burada ortaya çıkıyor. alan gezileri. yurtdışında alan gezileri stüdyonun standart bir parçası. bizde alan gezisi deyince güncel ve iyi örnekleri gezmek anlaşılmıyor. alan gezileri bizde büyük ölçüde, tarihi önemi olan binalara, ya da geleneksel mimarlığa, ya da son derece sorunlu olan, ya da sadece uzakta bir yerde olan alanlara yöneliyor. ve mimarlık ölçeğinden çok kent ölçeğiyle dertleniyoruz. yeni ve iyi 'bina'ları gezmek konusunda eksiğimiz var. oysa usta işi bir binayı gezmek, ona internetten bakmaktan çok farklı bir deneyim. ülkenin de yeni, iyi ya da ilginç örnek sunmak konusunda eksiği var elbet.

tasarım araştırmaları, tasarım kuramları

2011-08-03T13:14:00.002+03:00

son aylarda tasarım araştırmalarıyla ilgili önemli metinleri okudum, yeniden okudum, daha önce okumuş olduklarımı bir daha elden geçirdim, olabildiğince haritaladım. dolayısıyla tasarımla ilgili ne bilip ne bilmediğimiz üzerine yazacım biraz.

en başta, tasarımın faaliyet, süreç, problem-çözüm, meslek, zihinsel etkinlik, ürün vd. çeşitli yönleriyle ilgili ortak görüşler var. tasarım evreninin ana hatları çizilmiş. pek çok konuda ortak kabuller var. 'tasarım durum'unun karakteristikleri, problem ve çözümün birarada evrimi, reflection-in-action ve çok yönlü reflective conversation [çeviresim gelmedi], tasarımcıların stratejilerindeki bağlamsal ve kişisel çeşitliliğin özselliği vd.. pek çok başlık var fazla tartışılmadan kabul gören.

sonra tasarım araştırmalarının empirik metodolojisiyle ilgili belirli bir birikim var. psikoloji araştırmalarından ilham alan laboratuvar deneyleri ve içebakıştan başlayıp, bilişsel bilimlerin yine laboratuvarda yürüyen protokol çalışmalarına, oradan yerinde [ofiste] gözlemlere ve en sonunda görüşme ve derin görüşmelere varan bir ilerleme takip edilebiliyor. tüm araştırma yöntemlerinden bir parça veri elde edilmiş gibi görünüyorsa da derin görüşmelerin tasarım araştırmaları için vazgeçilmez olduğu ve bundan sonra tasarıma has görüşme+gözlem yöntemlerinin geliştirilmesinin gerektiği de görülebiliyor. kağıt üstünde üretilen hipotetik modellerin [eksik veya hatalı da çıksalar] ve CAD-CAM ve AI araştırmalarının geliştirdiği yaklaşımların genelinde tasarım sürecine yönelik bakışı zenginleştirdiği de ifade ediliyor.

ve tüm bunlara rağmen, belki de alanın doğası gereği, tasarım üzerine 'belirtik kılınabilmiş' bilgi aslında 'seyrek dokulu' ve gevşek. mesela tasarım sürecinin bazı genel hatları ve stratejileri biliniyorsa da, bu bilgi tasarımcıların daha iyi tasarım yapabilmelerini sağlayacak pratik önerilere dönüştürülemiyor. yani tasarım daha iyi anlaşıldıkça spesifik tasarlama metotları tariflemekten uzaklaşıyoruz. işin ilginç yanı, tasarımcılar bu tür bilgiyi/beceriyi zaten eğitimlerinde ve pratiklerinde, tasarım kuramının ifade edebildiğinden çok daha yoğun biçimde edinip geliştiriyorlar. tasarımcılar nasıl tasarlayacaklarını biliyorlar. sorun, bu bilginin örtük doğası.

aslında iyi tasarımcıların bir seri ortak şahsiyet özelliği sergilediği iddia edilmiş. ve bir takım ortak stratejilerin çoğu tarafından uygulandığı da anlatılıyor. ancak bu özellik ve stratejilerin oluşturduğu ağ da epey geniş gözenekli. zaten konunun normatif karakteri gereği iyi tasarımın ne olduğu konusunda bir uzlaşma olmayacağı da kabul ediliyor.

tasarımcılığımızı nasıl geliştireceğiz? genç bir tasarımcı o konuda ne biliyorsa, 40. yılındaki tasarım araştırmacısı da yaklaşık aynı şeyi biliyor. nasıl bir eğitimin daha iyi olduğu konusunda söylenecekler var, ama genelde bir altın orta formülü düzeyinde: a ve b'nin hassas bir dengesi. o denge hangi durumda nasıl tutturulur? o da yine konunun uzmanının yıllar içinde geliştirmesi gereken bir beceri. nasıl tasarım yapılır? tasarımcıların yaptığı gibi. nasıl daha kaliteli tasarım yaparım? iyi tasarımcıların farklı farklı stratejileri var. daha kaliteli tasarım nedir? o konuda konsensüs aramak boşa.

peki tasarım araştırmaları neye yarıyor? aslında, tasarım araştırmaları epey işe yarıyor. mesela tasarımda hangi tavrın işe yaramadığını daha iyi biliyoruz. tasarım üzerine konuşurken ortak bir zeminimiz var. ağ geniş gözenekli olabilir, pratikte fazla işe yaramıyor gibi görünebilir, yine de daha öte araştırmalar için sağlam ve tutarlı bir zemin sağladığını teslim etmek gerek. bu eğitimi de etkiliyor. olumlu yönde. çünkü eğitim tavrımız aslında tasarım kuramının oluşturduğu konsensüsten besleniyor. bize spesifik reçeteler sunulmuyor olabilir ama genel doğrultular, verimli yönler ve çıkmaz sokaklar gösteriliyor. mimarlık eğitiminin geçen 15 yılda geçirdiği dönüşümlerin tasarım kuramlarının olgunlaşmasıyla ilişkisi gayet okunaklı.

tek sorun var. tasarım kuramlarının olgunlaşması tuhaf bir şekilde mimarlık akademyasında bu alana yönelik bir güvensizlik yaratmış durumda. sanki tasarım araştırmaları tasarım kuramlarının gereksizliğini ortaya koymuş gibi yaklaşılıyor. (önceki dönemlerde ortaya atılan reçetelerin yanlışlığını ifade ediyor ve yeni spesifik reçeteler öneremiyor). tasarlama pratiğindeki bir birey için, gerçekten de, tasarım kuramından çok, kendi spesifik alanında bilgi ve becerilerini artırmasını sağlayacak okumalar faydalı olur sanıyorum. ama bir tasarım eğitmeninin tasarım kuramlarına dair bir bilgi birikiminden faydalanacağını da düşünüyorum. stüdyo hakkındaki tartışmalarımızı, stüdyo pratiğimizle ilgili değerlendirmelerimizi daha sağlam bir temel üzerinden yürütebilirdik o zaman. tamam biz bu işi usta-çırak ilişkisi içinde öğrenegeldik, sezgisel olarak belli bir düzeyde de yürütüyoruz ama kuramsal arka plandan habersizken üzerine nasıl konuşacağız? nasıl geliştireceğiz? [okunacak kitaplar belliymiş. onu da yazacağım.]

tasarım yönetimi

2011-08-02T16:57:00.005+03:00

peyki, tasarımın aşamalılığı meselesiyle ilgili daha dengeli bir bakış geliştirelim. esasında detaylara odaklanmak, çözüm-problem ikilisinin uzun süre belirsiz tutulması gibi stratejiler de işliyor. işlemiyor değil. ama sadece bazı bağlamlarda.

ana fikirler ister detayla ilgili, ister daha genel kararlarla ilgili şekilleniyor olsun, sürecin belirli aşamalar takip etmesi, yani önce daha genel konuların (yerleşim, ana kütle kararları, işlevsel dağılım, temel sirkülasyon kararları, çevreyle ilişki gibi) oturtulması, bunun şematik planlarla, maketler ve modellerle ifadesi, ardından detaylı planlara ve daha detaylı işlenmiş maket, model ve grafiklere ilerlenmesi gibi bir işleyişin elzem olduğu yer, zamanın az, problemin karmaşık, ekibin 1'den fazla kişiden oluştuğu durumlar. (mesela yarışmalar). bu genel işleyiş takip edilirken bir takım detay konular da bir yandan çalışılabilir ya da projenin şurasını burasını son ana kadar belirsiz bırakmak tercih edilebilir ama ekibin dikkatini dağıtmak da lüks kaçıyor ve son ana çözülmemiş hususlar kalması pek iyi olmuyor. [ve belki bunlar hep temenni boyutundadır. belki de pek mümkün değil süreci yönetmek? aşamalardan ziyade farklı ölçek ve genelliklerdeki katmanlardan sözetmek lazım belki de. o zaman tarif gerçeği daha iyi karşılıyor. katmanların farklı özellikleri var. katmanlar özdeş değil. her ölçeğin ve genelliğin kendi gerekleri var. ayrıca bazı durumlarda bir takım ardışıklık sıraları yok değil. ama belki de her bağlamda, her yeni tasarım sürecinde farklı tavırlar geliştirmek gerekiyor. bu aşamalar-tabakalar meselesi önemli. "near-decomposability" açısından önemli. tasarımı bir ölçüde alt görevlere ayırabilmek açısından.. tasarım sürecinin karmaşıklığını azaltmak ve kolaborasyonu sağlamak için. bunun pratikte ekip çalışması ve zaman yönetimi açısından önemi açık. ama yapay-tasarım açısından da çok önemli.]

[lawson'un konuya kararlı itirazını buraya ekleyeyim dedim. diyor ki:

Vinod Goel (1995) in a generally excellent book advances the idea that
‘design development occurs in distinct phases’ This is in spite of the fact that his own
data then shows that the phases he enumerates are not distinct at all. But
Goel’s phases are still of value to us if we drop the idea of them being either
phases or distinct, but rather think of them as activities that designers
do. Goel’s activities are ‘problem structuring’ and ‘problem solving’, with the
latter divided into ‘preliminary design’, ‘refinement’, and ‘detailing’. It is true
that all three of Goel’s protocols show the designers beginning with ‘problem
structuring’ and ending with ‘detail design’. It is also true that in general the
‘modal’ activity passes through these four stages as the protocols proceed,
but it is certainly not true that they are ‘distinct’.
(lawson, what designers know, 2004)
]

"the unexpectedly relevant solution"

2011-08-02T14:22:00.004+03:00

"For me creativity is, you know, finding solutions for all these things
that are contrary, and the wrong type of creativity is that you just
forget about the fact that sometimes it rains, you forget that sometimes
there are many people, and you just make beautiful stairs from
the one idea you have in your head. This is not creativity, it is fake
creativity."
(Lawson 1994)
[lawson, 2005, how designers think]

doğrusu yeni, farklı, bazen tuhaf olanı, tasarımda, seviyorum. (lawson da, yeni olan bir çok zaman tuhaftır, diyor.) mimarlığa dair ilginç ve yeni sözleri, önermeleri ve bunların ifade edilmesindeki yenilikleri de önemsiyorum. ama ayrıca yukarıdaki hertzberger alıntısı da içimde bir teli titretiyor. yetenekli tasarımcılarda sıklıkla problemin ve mimarlığın önemli yönlerini görmezden gelme tavrını görürsünüz. iyi tasarım yapmak için temel taktikleri sorunları çözmemek, görmezden gelmektir. bu tavır genelde takdir edilir. az çoktur. iyi görünen iyidir. olabildiğince çok sorunu çözmeye, ya da kısıtları uygun bir dengede uzlaştırmaya çalışmak iyi tasarımla sonuçlanmayabilecek tehlikeli bir yoldur. tabii, hangi bağlamda tasarladığınıza bağlı olarak bu tavır geçerli ya da geçersiz görülebilir. tasarlama tavırlarının yorumlanması ve eleştirilmesinde de bağlama sıkı sıkıya bağlı kalmak gerekiyor. ve unutmamak lazım:

These comments from Hertzberger suggests that we must be
careful to draw the distinction between originality and creativity in
design. In the competitive and sometimes rather commercial world
of design, the novel and startlingly different can sometimes stand
out and be acclaimed purely for that reason. But being creative in
design is not purely or even necessarily a matter of being original.
[lawson, 2005, how designers think, p153]

bir mimarlık yarışması, binanızı, inşa edilmek üzere seçtirmeye çalıştığınız bir fırsat olabilir. ve yeni bir söz söylemeye çalıştığınız bir alan olarak da yorumlanabilir. her projenin değerlendirilmesi de kendine has olmalı. muhtemelen yeni söz söyleyen ya da sadece güzel olmak üzere tasarlanmış bir proje inşa edilmek üzere seçilmeyecek. ve muhtemelen o projede ihmal edilmiş o kadar çok mesele olacak ki, bu tavır haklı olacak. ama yine de ödüllendirilebilir. böylece mimarlık ortamında tartışılması sağlanabilir.

ülkemizde mimarlık yarışması jürilerinin performansı tasarımcıların performansının epiy gerisinde kalmış durumda. kararlar ve raporlar kimseyi tatmin etmiyor. bunun tek sebebi mesleğin doğası gereği tartışmaya açık olması değil. seçimler gerçekten kötü, raporlar ve açıklamalar göstermelik.

bu en başta jürilerin değerlendirmeye ayırdıkları sürelerin darlığından (ya da gülünçlüğünden?) kaynaklanıyor. jüriler sanıyorum yarışma dosyasını okuduklarında kendilerini probleme vakıf olmuş sayıyorlar. ama bir tasarım problemine vakıf olmak, esasında onu çözmeye çalışırken, çözümler üzerinden, problemi çerçeveleyegelmektir. jüri problemi çözmeye çalışmayabilir. ama ilk andan itibaren sunulan projeleri, yani olası çözüm alternatiflerini detaylı biçimde inceleyerek de problemi anlamaya, kendisi için çerçevelemeye başlayabilir. malesef jüriler bu aşamayı atlıyor. önce projeleri eliyorlar. ondan sonra problemi incelemeye, anlamaya belki başlıyorlar. esasında ilk gün bir seçim ve eleme baskısı olmadan projeleri incelemeye ve tartışmaya ayrılmalı. sonra da 3-4 gün içinde aşama aşama ve en baştan detaylı biçimde inceleyerek projeler ödül grubuna doğru daraltılabilir. jüriler problemleri anlamadan ve projeleri incelemeden seçim yapıyorlar.

ve yaratıcılık da tam olarak anlaşılmıyor gibi. zor bir tasarım sorununa çözüm aramak her halükarda yaratıcı bir faaliyettir. yaratıcılık sadece yeni söz söylemek değildir. mimarlıkta her problem biricik olduğu için, her proje, çözümlerinde yeni bir yan barındırır. ayrıca 'yeni'yi 'iyi'ye eşitlememek gerek, çünkü şöyle bir bakış da var:

The product designer Richard Seymour considers good design
results from ‘the unexpectedly relevant solution not wackiness
parading as originality’ (Lawson 1994a). The famous architect, Robert
Venturi has said, for a designer, ‘it is better to be good than to be
original’ (Lawson 1994a). Hertzberger, Seymour and Venturi all
seem to be cautioning us against the recent trend to value the
purely original-looking design without testing it to see if it really
can fulfil the demands placed on it.
[lawson, 2005, how designers think, p154]

rakip

2011-07-30T14:43:00.004+03:00

ödül kazanamadığımız yarışmanın kolokyumuna gittim. diğer projelere baktıkça insanın aklına bir sürü şey geliyor. ilginç olan diğer projeleri görmeden önce bunların insanın aklına hiç gelmemesi :] daha önce hiç kolokyuma gitmemiştim. profesyonel yarışmaları kastediyorum. bir iki öğrenci yarışması kolokyumunda bulunmuştum. öğrenci yarışmalarında ödül almakta zorlanmıyorduk. biraz da o yüzden mimarlık üzerine heyecanım azalmıştı. "bunu yaptık. sıradaki!" gibi... ödüle aday tasarımlardan ziyade bir sözü olan işler üretmek daha heyecanlı geliyordu. yarışmanın küçüğü büyüğü yoktu, mimarlık, nesne tasarımı ya da grafik tasarım, farketmiyordu, söylenecek irili ufaklı sözler vardı. yine de arada ödül hedefiyle uluslararası mimarlık yarışmalarında kendimizi denedik. eksiğimiz çoktu. rakipler sıkıydı.

epeydir yerli yarışma projelerini incelemiyordum. mimarlık ortamımızdan kopmuştum. yakın zamanda katıldığımız iki yarışmada gördüm ki, mimarlığımız beklediğimden daha zengin ve kaliteli bir noktaya gelmiş. burada da rekabet sıkı. iki yarışmaya da katılım çok yüksekti. beslenebileceğimiz bir ortam var yani artık, burun kıvırmak pek gerçekçi değil. insan hem ortaya koyduğu işi hem kendi becerilerini diğer meslektaşlarıyla kıyaslamalı. fakat kendini o rekabete atmadan bu mümkün olmuyor. yani insan kendini en iyi 'rakipleriyle' kıyaslıyor. o yarışmalara katılacaksın. elinden geleni yapacaksın. sonra "kim çarptı bana!?" diye etrafa bakınıp kendini nasıl geliştireceğini anlamaya çalışacaksın.

atılınmamasına.

2011-07-29T15:55:00.002+03:00

lisansüstünden atılma gerçekten kalkmış. duruma uygun yeni yönetmelik hazırlanmaktaymış. belli bir süreyi aşan öğrencilerde öğrencilikle ilgili avantajlar sanıyorum geri alınacakmış, harçlar her eklenen yıl için belirli bir katsayıyla katlanacakmış vd. ama kayıt silinmeyecekmiş. yani "tezim yetişmedi, içime sinmedi, şurasını düzeltmek istiyorum" diyen vatandaşlar için umut ışığı doğdu. mesela ben. baya iyi bir haber. şimdi isterse delft anlaşması gecikedursun, er ya da geç hallolur, hocalarım isterlerse "bu doktora daha olmamış" desinler, düzeltirim, isterse çalışmam içime sinmesin, yeniden yaparım.

mevcut sistemde doktorayı erken bitirmek için ne bir ortam baskısı, ne motivasyon, ne çalışma ortamı var. ama yönetmeliğe göre 7 yılda teslim edemezsek, ya da bazı prosedürleri zamanında yerine getiremezsek okuldan atılıyoruz. tabi yıllarca üzerinde uğraşılmış, bir süre daha uğraşılıp bitirilebilecek çalışmaların böyle bir anda kesilip atılması kimseye pek anlamlı gelmediğinden süreç türlü şekillerde uzatılıyor, aflar çıkıyor vd. uzattıkça uzatıyoruz ve avantajlarımızı yitirmiyoruz.

bizim mevcut akademik sistemimiz bana epey sorunlu görünüyor. doktorayı belirli bir süre (diyelim ki 4 yıl) içinde bitirmenin bazı avantajları olmalı. avantajlar mali destekle ilgili olabilir, istihdamla ilgili olabilir, öğrenciliğe ait destekler (barınma, burs, konferans desteği, indirimler vd.) olabilir. ama herkesin temposu kendi yaşam ve çalışma koşullarına göre ve çalıştığı konulara göre farklılık gösterdiği için tezin tesliminde asıl kriter tezin artık yeterince olgunlaşmış olması olmalı, önceden belirlenmiş bir tarih değil. isteyen erken bitirsin, isteyen geç.

zaten öyle bir sistemde mali kaynağı bulmak öğrencinin derdi oluyor. ve mali kaynak kesileceği için öğrenci de 4-5 yılda tezi bitirip bir hoca kadrosu edinmek üzere çalışıyor. istihdam tezin bitirilmesi kriteri üzerinden sağlanmamalı. bizim durumumuz, 33'lük de, farklı bir model olarak oluşturulmasına rağmen işleyişte 33'ten farkı kalmayan 50d'lik de, biraz sakat bir istihdam modeli gibi geliyor bana da. uzuun uzun ve tembel tembel asistanlık yapma fikri ilk başta bana iyi geliyordu da, bir noktadan sonra asistan olarak fazla inisiyatif alamadığını görüyor insan. kendi stüdyonu açmak, kendi adına proje geliştirmek, ders vermek istiyorsun. ama yaptırmıyorlar.

bu konu sendika içinde tartışmalara yol açmıştı. hocaların sanıyorum büyük kısmı güvencesiz, kısa süreli asistan sözleşmelerinden yana. asistanlar ise iş güvencesini savundular ve belli bir başarı da elde edildi. en azından fiiliyatta. tuhaf bir şekilde, hala asistan olduğum halde, artık yaşla mı ilgilidir, doktora sürecinin sonlarına gelmiş olmakla mı ilgilidir, ben de güvenceli asistanlığa şüpheyle bakmaya başladım. sistemde bazı şeyler değişmeli. sözleşmelerin başı, sonu ve görev tanımları olmalı. asistanlıktan emekli olmak bana pek saygıdeğer gelmiyor. asistan kadrosu üzerinden dağıtılan kaynaklara daha sonraki kuşakların da ihtiyacı var. herkes, zamanını, sırasını, verimli kullansa daha mı iyi ne?

diyorum ki, beni işten atsınlar isterlerse, ama doktoradan atmasınlar. çünkü başka yerde iş bulabilirsin, başka bir iş yapabilirsin, ama 6-7 yıllık bir doktora çalışmasını çöpe atıp yeniden başlamak kolay değil.

research by design, design as research >> learn, inquire, research, design

2011-07-28T10:55:00.005+03:00

bu aralar tasarımda araştırma, tasarım yoluyla ve tasarım için araştırma başlıkları üzerinden bir kaç metin yazıyoruz. 'öğrenme' tabirinde herşey çok sorunsuz. 'araştırma' deyince ifade söylem alanına kayıyor gibi. belki "araştırma", toplumsal bir tür meşruiyet sağladığı için, kaynak kullanımı ve istihdam meşruiyeti getirdiği içindir bu. öğrenme ise bireysel bir amaç da olabilir ve bir talep içermeyebilir. neyseki tartışma güncel, yoğun, epiy akademik metin var ve büyük isimler bu konu hakkında görüş bildirmişler de o konu hakkında "sağlama basan" bir metin oluşturmak mümkün görünüyor.

bkz. aşağıda dorst, 'öğrenme' üzerinden tasarımı tarifliyor:

Dorst, 2006, p 16:
"Design can indeed be seen as learning: as a designer, you gradually gather knowledge about the nature of the design problem and the best routes to take towards a design solution. You do this by trying out different ways of looking at the problem, and experimenting with various solution directions. You propose, experiment and learn from the results, until you arrive at a satisfactory result. .../... you sketch an idea and then look at it with a critical eye. This fresh look often immediately shows you what must be changed in order to improve the design. So you change it, and then you again look critically at your work, etc. Design can be described as a process of going through many of these learning cycles (propose-experiment-learn, propose-experiment-learn, again and again) until you have created a solution to the design problem. In this way you learn your way towards a design solution."

bu tarif schön'ün güncelliğini koruyan kitabından ilham alıyor (the reflective practitioner, 1983). burada tarif edilen genel bir mesleki öğrenmeden ziyade, onunla bağlantılı olmakla beraber, spesifik bir probleme yönelik öğrenmek. problemin biricikliği schön'ün de sıklıkla andığı bir durum ve tasarım faaliyetinin karakterini belirleyen temel etkenlerden. schön bu araştırma meselesine de bir değiniyor:

schön, 1983, p308:
"Clearly, then, when we reject the traditional view of professional knowledge, recognizing that practitioners may become reflective researchers in situations of uncertainty, instability, uniqueness, and conflict, we have recast the relationship between research and practice. For on this perspective, research is an activity of practitioners. It is triggered by features of the practice situation, undertaken on the spot, and immediately linked to action. There is no question of an "exchange" between research and practice or of the "implementation" of research results, when the frame- or theory-testing experiments of the practitioner at the same time transform the practice situation. Here the exchange between research and practice is immediate, and reflection-in-action is its own implementation."

schön, ama, en çok "inquiry into ..." öbeğini kullanıyor. araştırmanın (research) akademik iddia ve taleplerinden uzak, öğrenme (learn) kadar da iddiasız değil. felsefeye ya da insan bilimlerine has bir araştırma türüne işaret ediyor?

öf.

2011-07-27T12:03:00.003+03:00

iki günde bu kadar kötü haber yeter herhalde. bir şekilde bu kötü kafadan kurtulup artık 3 dakika kuralı falan diyerek oturup bişeyler yazmaya geçmem lazım. anlaşmamı yeniden düzenleyip fen bilimlerinin önüne götürmem ve yeniden yök'e yollanmasını sağlamam lazım, arada bi askere falan gidiyorum herhalde, ve de yarışmada tam 12 ödülden bir adedine bile bizi layık görmemişler. insan bu diğer projeler ne kadar güzel ne kadar şahane çözümler olmalı ki bizimkini geride bıraksınlar diye düşünüyor. çünkü bizimki iyi projeydi. çözümleri de iyiydi. görüntüsü de iyiydi. çevresiyle ilişkisi de iyiydi. sunumda eksikler hatalar vardı ama derdini anlatıyordu. inşa edilseydi insanlar iyi bir bina inşa edildi, iyi olmuş derlerdi. güvendiğin bir iş ile başarısız olmak tuhaf bir kafa imiş. bazı insanlar ise her yarışmadan ödül almaya devam ediyor. inceleyeceğiz. bu sürekli ödül almayı beceren projelerin kuvvetli yanlarını.. sonra, kendini toparlayıp yaptığın işin eksiklerini görmeye çalışmak gerekiyor [bir iki hafta içinde "kenarlar"a bir foto-jurnal hazırlamak]. sonuçta bu incelikli bir iş. usanmadan daha iyisini yapmaya çalışmak lazım. seneye artık.

iki ileri bir geri

2011-07-26T16:09:00.003+03:00

bir anlaşma metni vardı. seyahatteydi. sonra bana geri gelecekti. ve yürürlüğe girecekti. bu bir yıl süren kırtasiye maratonundan sonra herhalde artık halloldu dedimdi. aileme bile böyle bir anlaşma oldu dedim. aslında sağlamcıyımdır. olur, öyle söylerim. fakat zamanında itiraz edilmeyen bir takım değişiklikler günümüzde uygun bulunmayınca, onların yeniden şu şu şekilde değiştirilmesi gerekince, bu değişiklikler tc'de yeni bir onay zincirini tetikleyecek miydi? anlaşmalar ankaralara yeniden yeniden gidip gelecek miydi, imzalar sekreter masalarında belirsiz süreler yeniden mi unutulup... tamam. her neyse. artık bu işlere sıkılmaktan sıkıldım. iki ileri bir geri imiş.

stüdyo vs. ofis

2011-07-20T11:28:00.003+03:00

ofis modelinin bir takım avantajları var. bunlar aynı zamanda onun tatsızlığını da teşkil ediyor. bir patron var, herkes sabah bir saatte geliyor, bir sözleşme yapılmış, çalışanlar mesailerini satmışlar, her sabah o mekana gidip akşama kadar çalışmak durumundalar. stüdyo modelinde de çalışmak talep ediliyor ama katılımcının tepesinde durup onu çalıştırmak pek mümkün değil. stüdyo modelinin başarılı olması için katılımcıların yüksek sorumluluk duygusu, bir üretme disiplini, hatta bir üretme ve kendini geliştirme aşkı taşıması gerekiyor. bu özellik ise..

ve şimdi, itiraf etmek gerekli ki ofis bir verimlilik ve üretkenlik barındırıyor. tepeden aşağı, iyi organize olmuş, yoğun bir üretim temposuna sahip, belli bir üretim ve süreç yönetimi birikimi, uzun yıllar içinde oturtulmuş bir meslek pratiği birikimi taşıyan ofisler... bir yarışma sözkonusu olduğunda rekabet bu ofislere karşı...

yine de insan ofis değil de stüdyo gibi bir üretim organizasyonu kurmak istiyor. stüdyonun görece yataylığı, hedeflerle gevşek ilişkisi, ya da hedeflerinin deneyim ve öğrenme olması, dolayısıyla sonuç ürün baskısının zayıflayabilme olasılığı... işin çeşitli yönlerini bir ölçüde askıya alabilmek, zamanın rahvan kullanımı... düşey değil yatay arkadaşlık ilişkileri içinde çalışmak.. her aktörün kendi potansiyellerini aradığı, farklı alt amaçlar bulunsa da temel amacın öğrenmek ve yeniyi üretmek olduğu süreçler. sonra her aktörün belli bir ölçüde özgürce katkısını koymak için alan bulduğu, alanın tepeden aşağı daralmak yerine aşağıdan yukarı genişlediği iş yapma türleri... öyle ya da böyle, stüdyoda da üretildiği açık.. ama nasıl olacağı üzerine düşünmek gerekiyor biraz. çünkü doğrudan "onu al burda uygula" tavrı işlemiyor.

stüdyoda, yürütücü olarak, müellif değilsin ve olmamak için azami gayret sarfediyorsun, tasarımcılığını geri plana alman lazım, önemli olan karşındaki insanların yaşadığı üretim ve öğrenme süreci. ama kendin bir ekiple iş yaparken durumun farklı olduğunu idrak ediyorsun. orada olmalısın. sen de müellifsin. şüphesiz hiç bir ekip üyesinin fazla baskın olmaması gerekiyor, ekibi boğmamak gerekiyor ama orada olman lazım. orada olduğunu inkar etmemen lazım. her konuda konsensüs aramak istiyorsun ama deadline sıkıştırıyor. ve tasarımla ilgili bir yasa varsa o da şu: tüm fikirleri ve gerekleri eşit biçimde uzlaştırma arayışı iyi tasarımla sonuçlanmıyor. özetle, dar zamanlarda iyi iş çıkarmak gerektiğinde stüdyo modeli çöküyor.

katılımla ilgili temel bir incelik de var burada. uğraştığımız işlerde bir tür bilgi birikimi hayati önemde. mimarlığın bilgi alanı dille ifade edilebilen önermelerden ibaret değil, iş yapma becerilerini de içeriyor. yatay süreçler örgütlerken de, bilgiye sahip olanın, uzmanlığa sahip olanın bu birikimini bir kenara koymaması gerekiyor. ama bir tarafın bir uzman olarak işe katılması, ya da daha birikimli bir aktör olarak işin içine girmesi doğrudan bir asimetri yaratıyor. asimetriyi nasıl hiyerarşi olmaktan uzaklaştıracağız, asimetrinin ekibin üyelerinin sürece aktif katılımını bastırmamasını, her aktörün kuvvetli olduğu, öne çıktığı alanlarda kendini ortaya koyuşunu engellememesini nasıl sağlayacağız, soru burada. çünkü asimetri kaçınılmaz ve gerekli.

toplumsal karar alma süreçlerinde bu sorunu çözmek daha kolay görünüyor. uzmanlar teknik hususlardaki birikimlerini ortaya koyar ve bir tür danışmanlık hizmeti verirken, kullanıcılar ve yönetsel aktörler normatif alanlardaki taleplerini geliştirmeye odaklanabilirler.

ekip oluşturmak için de aslında bir takım taktikler biliniyor. mesela, kees dorst, farklı karakter ve becerilere sahip katılımcıları olan ekiplerin daha pürüzsüz işlediğini anlatıyor. hepsi aynı uzmanlık alanında bulunan, aşağı yukarı aynı özelliklere sahip, aynı işi yapan katılımcıların çatışma veya verimsizleşme olasılığı daha yüksek.

görece yatay bir süreç içinde iyi iş çıkarmak bir seri koşula bağlı. ekip üyelerinin yüksek sorumluluk duygusuna ve üretim sevgisine sahip olması, aktörlerin birbiriyle uyumu ve farklı özellik ve becerilere sahip olmaları, "benimki, seninki" yerine bir tamamlayıcılık tavrını sürdürebilmeleri, ayrıca bir mimarlık/iş yapma vizyonunda uzlaşabilmeleri ve en önemlisi tüm bunları baskı altında değil kendi kendilerine taşıyıp sürdürmeleri... bu özellikleri taşıyan bir ekibi biraraya getirmeyi başarmak gerekiyor. ama galiba ofis içinde iyi iş çıkarmak bu kadar çok koşula bağlı değil. "böyle olacak" deniyor. biri bunu söylüyor. herkes uyuyor. bu durum hiyerarşinin ve ofisin kural, yataylığın ve stüdyonun istisna oluşunu açıklar gibi.

[tabi başka faktörler de var, profesyonel destek alabilmek, danışmanlık hizmeti alabilmek, bunlar için bağlantılara ve sermayeye sahip olmak, ortamda öne çıkan başarılı/becerikli aktörlerle çalışmak, onları eleyip seçmek vd. bu açılardan da ofislerin avantajları var. ama benim tartışmam bunlarla ilgili değil.]

ha şöyle.

2011-07-19T13:14:00.003+03:00

bir yarışma teslimi daha yaptık. güzel oldu. kendi projemiz olduğu için de öyle düşünüyorum tabi. ama çok güzel oldu. dört başı mamur oldu. bir önceki yarışma tecrübesinin ardından, alınan dersler ile.. velhasıl, iş karmaşık. çok disiplinli çalışmak gerekiyor. devamlılık gerekiyor. herkes gezerken oturup çalışmak gerekiyor. alternatiflere alternatifler eklemek, her ölçeğin kendi hakkını vererek sistematik çalışmak, her aşamanın tüm temsillerini üretmek, onları karşına almak, bakmak, tartışmak, yeni denemeler yapmak ve bunu aylarca sürdürmek gerekiyor. tabi tasarım bitmiyor ama doğru noktada bazı konuları sabitleyip nihai sunumlara geçmek gerekiyor. ve sunum için yapılanlar da bitmiyor bitmiyor bitmiyor. o noktada kararlı bir kampa girip gece gündüz demeden çizmek modellemek boyamak gerekiyor. bitmiyor bitmiyor... yapıyorsun bitmiyor.. ne tasarlamak bitiyor ne sunmak bitiyor. ama yine de belli bir noktaya getirip teslimini yapıyorsun. eğer ana yerleşim ve kütle kararları, işlevsel dağılım ve projenin havası, görüntüsü toparlanmışsa tamamdır. buna bir de güzel çözülüp çizilmiş planlar, işlenmiş kesitler ve detaylı renderlar ekleyebildinse ufak tefek eksiklerin, şurda burda bir hatanın önemli olmadığını görüyorsun. sunumda acemilikler, hatalar olabilir diyorsun. projenin havası tuttu. çözümleri yerinde. fikirleri oturdu. raporun söyledikleri ve projenin söyledikleri arasında karşılıklılık var. belki de zamanla öğrenilen şeylerden biri de neye ne kadar zaman ayrılacağı, neyin daha önemli neyin daha geri planda kaldığı konuları..

asıl üzerine yazmak gereken konu ise şu: mesele yaratıcı tasarım yapamamak, yok rutinlere yenilmek, yok vasatlık falan değil.. doğru çerçeve bu değil. iyi proje yapmak-yapamamakla ilgili olarak kullanılacak kelimeler bunlar değil. o kadar az zaman ve yapılacak o kadar çok iş var ki.. o kadar kıt kaynaklarla öylesine belirsiz ve bazen de zor problemler üzerine gidiliyor ki.. bir sürü zaman ve mesai harcanıyor ve ne kadar çok harcansa daha çok zaman ve mesai gerekiyor. ve sonuçta olmadıysa, proje kötü olduysa, ekibin kendisi, yardıma gelenler, çilesini çeken etraftaki diğer insanlar.. yani tüm harcananlar ve çekilenlerin boşa olması ve bunun proje daha bitmeden bilinmesi çok tatsız oluyor. başarılı olacaksın. iyi proje yapacaksın. süreci yönetmek diye bir şey var. kendi haline bırakılamayacak kadar masraflı bir iş. kaynaklar kıt. zamanı doğru kullanmak ve çarçur etmemek gerekiyor. riski sadece gerekli ya da uygun olduğu yerde almak geri kalanında daha az savruk olmak gerekiyor. riskli süreçler örgütlemeden önce iki kere düşünmek lazım.

bütün bunların doktoram açısından da anlamlı yanları var. bir kere, birinci sınıf içinden bakılınca mimari tasarımın kendi problem alanı, teknik/bilgi alanı gözden yitebiliyor. ama böyle bir alan var ve oldukça engebeli. mimari tasarımın gerçekliğine yarışma süreçleri sayesinde yeniden yaklaştım. ve ikincisi, mimari tasarım sürecinin bir strüktürü var, aşamalar mevcut, süreç öyle rastgele falan değil, ne yapsan oluyor gibi bir durum yok. bunun da sebebi problemlerin karmaşıklığı ve istenenlerle ilgili çıtanın yüksekliği karşısında, zamanın ve becerilerin kısıtlı, deadline'ın yakın oluşu.

güzel bir proje yapmanın kendisi bir mükafatmış. onu da görüyorum. sonuçta ödül alırız ya da almayız, o, jüriye ve katılan diğer projelere de bağlı. ama çıkardığımız işle gurur duymak.

halledicez ya..

2011-07-08T02:42:00.002+03:00

önce, aslında çok da dert etmediğim halde, altıncı ve son izlemem öncesi biraz gerildiğimi farkettim. zaten en az bir yıldır genel bir tez gerginliği üzerimden hiç kalkmamıştı. arada daha yoğun gerginlikler oluyor geçiyordu. yoğunlaşan gerginlik ortadan kalktıktan sonra artık kaç gün sürdüyse o kadar gün kalp ritmimde ufarak sorunlar olacaktı. geçecekti.

izlemeyi olduk. gayet de temiz geçti. ertesi gün kalp ritimleri şunlar bunlar. iki günlük gerginlikmiş. o da geçti. sonra bana bir hal oldu. bir hal geçti belki de. yani tesisatla girişilen mücadelenin son düzlüğüne girmek, ya da delft anlaşmasının hayırlısıyla postalanması, ya da düzgün bir outline sahibi olabilmek, ya da okunacakların önemli kısmının okunmuş yapılacakların önemli kısmının yapılmış olması.. bunlardan olabilir.

telefon geldi, aralıkta askere sevkiniz yapılacak diye, ona bile tınmadım (zaten erteleme formülü varmış, ertelemezlerse de ertelemesinler ya ne olacak), bi telefon daha geldi "ben komiser osman" diye söze başladı adam, ilginç bile gelmedi dinleyelim dedim, iki alt katın ev sahibiymiş, komiser osman, halledicez dedim o tesisat işini, ya o işi halledelim dedi, halledicez dedim, bak gönülsüzcüm sen benim oğlum yaşındasın, sakalın falan var ben seni gördüm sen mimarmışsın dedi, o işi halledelim dedi, evet dedim, ben de mimarım zaten, onu yapıyoruz halledicez. ne güzel adam, doğa, kırlar, havalar, havuz, şu bu, bana bir ferahlık geldi. benim tezim yazılıyor. bildirilerim yazılıp yayınlanıyor. a yazılmadı ne olur? bişey olmaz yine yazarım, ben bu işi anlamaya başladım zira. projelerim gerçekleşecek, çünkü nasıl proje yapılıp yürütüleceğini anlamaya başladım. puanlarım toplanıyor, ha ne oldu okuldan ilişiğimi kestiler, varsın kessinler, ordan da başka yollar açılır, kaptırır giderim.

"o işi halledicez." normalde bu hava bana kolay kolay gelmez. "hallolur ya bi şekilde" diyip işlerini rahat rahat takip etmek bana uzak idi. şimdi çok yakın. şimdi ben o oldum. birden. bu haller güzel. önümüzde güzel bir yıl var. düğümler birer birer çözülecek. sorunlar çıkacak ama hallolacaklar. hallolacak o iş.

insan olmasam hayatım daha kolay olacaktı

2011-06-30T21:52:00.003+03:00

araştırmacının pis su gideri tıkanmasa daha hoş olur. tıkandıysa kolayca açılsa şeyolur, güzel olur. alt komşuyu su basmayıp iki alt komşunun banyosu rezil olmasa.. bastıysa da bu meseleler hemen çözülse.. bedensiz araştırmacılar, gidersiz banyolar, teslimsiz doktoralar olsa. iyi olur.

peki. bugün çalışamadık. ama iyi şeyler de oldu. 3 adet iyi şey oldu. 2 adet kötü şey oldu. bir şerbet bardağının dibine bir miktar sıvı koyuyoruz. bu bir deney. içine iki buz atıyoruz. bizim bir şezlongumuz var. bizim kafamız fena. bizim içimiz sıkılıyor. insansız araştırmacılar olsa.

anlaştık gibi

2011-06-30T12:36:00.003+03:00

şurdaki yazının devamıdır.
çünkü protokol metnimin 3 türkçe ve 3 ingilizce kopyası tesadüfen öğrendim ki enstitü müdürünün imzasını edinmiş ben de ordan geçiyordum uğrayayım dedimdi. metin ensitüten bana benden de mf bey izinde olduğu için m. hanıma verilip mf. bey'e de haber verilip, mf. bey de m. hanıma durumu izah edince birden m. hanımdan rektör beye gitmiş ve rektör bey imzalayıverince m. hanıma geri dönmüş. ordan da bana haber geldi. ben de m. hanımdan gidip protokolü alacağım, benden postaya postadan delft'e gidecek. ordan da efendim ordaki danışmanıma, programın yürütücüsüne ve oranın rektör adına imza yetkisi sahibi yöneticisine gidip imzalanınca buraya geri yollanacak. benden rektörlüğe gidecek. kopyaları da enstitü ve yök'e yollanmak suretiyle protokol yürürlüğe girecek. bu esnada protokolün de süresi dolmuş olacak. olsun. bu iyi bir gelişme.

ejderha mı tırtıl mı? grotto mu mağara mı? deli mi foli mi?

2011-06-25T15:32:00.004+03:00

stüdyoda öğrenme faaliyeti üretim üzerinden ve ancak üretim varsa gerçekleştiği için, tasarım da meşakkatli ama tatmin edici bir faaliyet olduğu için ve bir üretim sevgisi, üretmekle ilgili hazzın tadılması iyi tasarımcı olma yolunda elzem olduğu için, tabii ki stüdyoya getirilen, önerilen işlerin alev alev, kanatlı, rengarenk, hayalci, yeni, uzak, korkunç, fantastik, hatta vahşi imgeler sunması lazım.

üretecek olanın kendindeki en ilginç yönler üzerinden çalışmasına ve eğlenmesine fırsat tanımak lazım. mesele ingilzcesi türkçesi değil, mesele benim anladığım, senin anlamadığın değil, tutuk olan tutuk bırakır, sıkıcı olan sıkar. bu anlamda bazı eski sorularımı yanıtlıyorum: reklamcılıkla stüdyo arasındaki paralellikler, stüdyonun piyasa süreçlerinin peşine takılmasından daha çok, iki faaliyetin de bazı noktalarda şu hedeflere yönelmesinden kaynaklanıyor: heyecan yaratmak, hedeflediği insan grubunun ilgisini çekmek ve bu ilgiyi canlı tutmak. temel amaçlar ise farklı.

stüdyoda öğrencinin üretmeyi sevmesini sağlamak durumundayız. çünkü, ancak öyle kendini geliştirebilir, iyi bir tasarımcı olmaya, iyi tasarımlar yapmaya yönelebilir.

büyük outline'ların yaşamı ve ölümü

2011-06-23T22:31:00.003+03:00

son bir kaç gündür bir parça konsantrasyon yakaladım. bir parça ama. tüm gün o anların gelmesini bekleyerek dolanıyorum. ve bazen 3 dakika taktiği uyarınca oturup bişeylere bakmaya başlayabiliyorum. bu sayede başından beri yaptıklarıma göz attım. projelerimi ve modellerimi hatırladım. raporlarımı okudum. iki adet çok başarılı doktora inceledim. oturdum outline'ımı düzenledim.

en başta, hayretle farkettim, ben ne kadar çok şey yapmışım... bir yandan çok bişey yapmışım gibi gelmiyor, ya da tek başına bir başarı olarak ortada duran tamamlanmış bir proje yok ama incelediğimde sunup tartışacak çok ürünüm var. ve dahası da gelecek. bir sürü dallanma olasılığı da var. doktoradan sonra ele almaya değer şeyler.

bunların bazılarını bir kenara ayırdım. çünkü hem yarımdılar, hem de kendi başına daha sonra üzerine gitmeye değer projeler olduklarını düşündüm. sonra geri kalanını literatür üzerinden tartışmayı düşündüğüm konularla birarada "ördüm".

bir yandan bu outline'da, önceki girişimlerimin aksine olarak, biraz tıkıştırma havası var. şu ana kadar, yaptıklarım arasından bir proje seçip sonra onla ilgili bütünlüklü bir outline çıkarmaya çalışmaktaydım. şimdi tüm yaptıklarımı ve zihnimdeki tartışmayı alıp bunu bir teze dönüştürme yoluna girdim. belki işin doğru yolu bu değil, ama benim çalışmam böyle gelişti. ve galiba böyle gelişmeliydi. ayrıca incelediğim iki tez de bu havadalar. ve sonuç gayet dolu dolu olmuş. iddiaları, tartışmaları ve uygulamaları arasında kolay takip edilebilir yüzde yüz bir karşılıklılık olan basit tezler değil bunlar. belki öyle olsa da iyi olurdu onu da bilmiyorum. ama bir yandan da o uzatılmış bir konferans bildirisi olurdu gibi geliyor. dergi makaleleri dahi öylesi bir basitlikten uzak oluyor genelde.

özetle, bir outline'ım var. yazmaya başlamak için yeterli. şimdi (yarın) tüm kitapları önüme açıyorum. ve yazma boğuşmaları başlıyor.

cetvelle not vermek

2011-06-20T16:03:00.002+03:00

ben de bir zamanlar bir çizelge üzerinden, "şuna şu kadar buna bu kadar puan versek, sonra süreçteki şu şu kadar etkili olsa, teslimleri tam yapmak düzgün yapmak şu kadar etkili olsa vb." gibilerinden bir not verme stratejisi denemiştim. bir takım gerekçelerim de vardı. yani daha tutarlı ve adil bir değerlendirme stratejimiz olabilir mi? (sevdiğimiz öğrenciye yüksek puan, anlamadığımız ya da tatsız karakterlere düşük puan verme durumlarının önünü alabilir miyiz?) okuldaki düşük motivasyon ve yüksek laçkalıkla nasıl başa çıkılır? yaptığımız işe biraz daha değer verir ve ciddi yaklaşırsak stüdyoda kaliteyi yükseltebilir miyiz? verilen emeklerin karşılığı daha iyi alınabilir mi?.. bu sorulara yanıt aramak.. daha önce bu tip çizelgeler deneyen bir stüdyoda öğrenci olmuştum. denemeye değer geldi. not kriterlerinin bir kısmını da öğrencilere açmıştım. öğretici bir deneyim oldu. bir seri sorun var, görüyorsun. ve kökensel sorunlar bunlar. hemen aklıma gelen bikaç tanesini yazayım:

en başta, çoğu sorunun kaynağı şu, sen tüm kriterlerini dışsallaştırmaya, belirtik kılmaya çalışmışsın, orda da kalmamış sayısal bir tablo üretmişsin, "şunun puanı şudur, bununki budur, şundan şu kadar kırarım, bunu bu kadar ödüllendiririm, şu kadar da bonus ayırırım" demişsin. böyle bir şey yaparken, "her öğrenciye bunu aynı şekilde uygularım, kimseyi kayırmam, tutarlı ve adil olurum" diye düşünmüşsün. ama her öğrenci, her stüdyo, her dönem, her iş farklı. hoca da farklı. ayrıca her öğrenci her iş ve her hoca da her seferinde farklı performans sergiliyor. bunların hepsinin farklı zamanlarda farklı biraraya gelişleri hep farklı sonuç veriyor. yani çılgıncasına farklı değil ama yeterince farklı. tek-biçimli bir değerlendirme sistemini geçersiz kılacak kadar yani. adil ve tutarlı olmaya çalışırken sonuçta kendini zorlama ve adaletsiz bir iş yaparken bulabiliyorsun. gerçeklikte karşına çıkan çeşit çeşit durumlara çizelgeler içinden karşılık bulamadığını fark ediyorsun. tüm kriterlerini belirtik kılamadığın da ortaya çıkıyor. kılmayı denediğinde birbirine entegre çalışmakta olan kriterlerinin, kriter topalaklarının bulunduğunu fark ediyorsun. bunları ayrı ayrı listeleyip "decompose" edemiyorsun. bir başlıkta birarada da yazamıyorsun çünkü her durumda bu toparlaşmalar farklı şekilde cereyan ediyor. (alexander'in ilk task-decomposition stratejisi de bu yüzden hem zor hem işlevsizdi..)

çizelgenle ilgili sorunlar çıktıkça bir iki istisnaya ad-hoc çözümler geliştirmeye çalışıyorsun, sonra bir bakıyorsun baştan aşağı istisnalarla karşı karşıyasın.. eğer "bu çizelgeyi biraz daha detaylandırırsam mesele çözülecek" dersen iş çılgınca bir detaylanmaya gitmeye aday (ve sonuç yine de ikna edici olmayabilir.)

mesela yıl içinde bir takım ara değerlendirmeler yapayım ve sonra bu notlar sabit kalsın, yılın sonunda unutulmasınlar diyorsun. ama öğrencinin (ve hocanın da) performansı inişli çıkışlı bir çizgi izliyor. diyelim ki bir öğrenci var, iyi işler çıkardı ama bir ara belirli bir eşikte iyi not alamadı.. eğer orda aldığı notu düzeltemiyorsa, bir çaresizlik üretmeye başlıyorsun.. oldu bitti. dönemin başında şunu çok kötü yapmıştın, şimdi ne yapsan orası düzelmiyor.. yıl içi değerlendirmeler yapılmalı, hatta not bile verilebilir, ama nihai değerlendirmede bunun kesin bir oranı, katsayısı falan olmamalı. olamıyor. değerlendirme orada durmalı, zamanı geldiğinde bakılmalı, hesaba katılmalı, ama baştan belirli bir katsayısı olmamalı..

bir teslim listelerine riayet meselesi var. yani bunun ne ölçüde değerlendirmeye katılacağı. bazı okullarda bir ortam var, onlar yapıyor. yani teslimleri eksiksiz falan alıyorlar herhalde.. bizde de başka bir ortam var, biz yapamıyoruz. yani tek başına öğrencinin sorumluluğu değil ve tek stüdyo da bunu kendi içinde çözemiyor. bu bir ortam meselesi.. dahası da var ama, yani ortam boşu boşuna böyle oluşmuyor, onun da sebepleri var. öğrencinin bazısı yavaş çalışıyor, bunun da çeşitli türleri var. bazısının sadece eli ağır, bazısı çok özenli, bazısı da düpedüz yetenekli. bunların bazıları aslında iyi iş çıkarıyorlar, kendilerini geliştiriyorlar, stüdyoya katklı yapıyorlar.. ama yetiştiremiyorlar. iki çizimi eksik diye düşük not alması işin doğasına aykırı onu görüyorsun. bu yavaşlık bazen iyi bir tasarımcı ruha işaret ediyor, ya da o tekrar tekrar denemeler, gecikmeler çok öğretici olabiliyor öğrenci için.. sonra bu kadar değerli bir deneyimi sonuçları çizelgene uymadı diye cezalandırıyorsun..

sonra her öğrencinin, her çalışmanın ve her ürünün hem kuvvetli hem zayıf yanları oluyor ve bu o işin bağlamına sıkı sıkıya bağlı oluyor. ve senin kriterlerinin bağlama göre dönüştürülmesi gerekiyor. ama o zaman da aradığın tutarlılıktan uzaklaşıyorsun. çünkü aynı işi o öğrenci için farklı bu öğrenci için farklı değerlendirdiğinde zaten yola çıkış amacından sapmış oluyorsun. sonuçta çizelgene, kriterlerine, kurallarına uyamadığın pek çok durum oluyor. bu da yapmaya çalıştığın şeyi anlamsızlaştırıyor. seneye şurasını burasını revize ederek daha iyi bir çizelge oluşturamayacağını da sana gösteren sorunlar oluyor bunlar bir çok zaman.. (zaten bu bağlamsallık ve "situatedness" sorunuyla başım[ız] belada.)

objektiflik sevilen bir tutum. sorumluluğu hafifletiyor. insana arkasını dayayacak bir destek sunuyor. ama mümkün olmadığı yerde de fena sırıtıyor. henüz stüdyoyla ilgili tüketici biçimde listelenmiş-haritalanmış kriterlerimiz, sayısallaştırılabilir değerlendirme yaklaşımlarımız yok. genelinde tasarımla ilgili zaten böyle yaklaşımlara sahip değiliz. yapay tasarımın önündeki temel engel de bu. şu anda bu sorunla uğraşıyorum. ve üretebildiğim yanıtlar karikatür mahiyetinde. ama bu bile değerli. araştırmada küçük adımlarla ilerlemek kaçınılmaz. zaman zaman, talihli anlarda, daha iri adımlar atanlar da görülüyor. ama genelde onlar da o konuya aslında mini adımlar atmak için girişmiş oluyorlar.

fakat, stüdyo pratikte iş yapılan bir yer. öğrencilerin kendilerini geliştirdiği, yürütücünün ise iş yaptığı bir yer. bu bir iş. sonuçları var. stüdyoda da kendi adına bir araştırma-öğrenme süreci yaşıyorsun. ama bu faaliyette dikkatli olman lazım. yaptığın işi sakatlama lüksün yok. çünkü başkalarına karşı sorumlusun orda. ve eğer yanındaki bir stüdyoda gayet sezgisel biçimde senden daha başarılı değerlendirmeler yapan birini görürsen yöntemini iki kere sorgulamak durumunda kalıyorsun. o zaman niye böyle zorlama denemelerle uğraşıldı? (paralel bir sorun ilk kuşak tasarım metotlarının sonunu getirmişti.)

yine de, aslında, stüdyo pratiği genelinde tasarım faaliyetine o kadar çok noktadan dokunuyor ki, stüdyoda bir takım değerlendirme yaklaşımlarının üretilmesi, genelinde tasarım araştırmalarına ciddi katkı yapabilirdi. bu sebeple, şu anda, en azından, değerlendirme kriterlerimizin dışsallaştırılması çabasını anlamlı görüyorum. bu konuda yüksek hedefler koymaya gerek yok. sadece neleri önemli gördüğümüzle ilgili notlar alarak başlayabiliriz. bir takım "memo"lar.. her dönem. her eşikte.. yani biz bu işi, geldiği gibi yapmaktayız ve bir ölçüde değerlendirme performansımızdan memnunuz. o zaman bizi incelemeye değer. ve buradan yola çıkarak belki genelinde tasarımın nasıl değerlendirildiğiyle ya da değerlendirme mekanizmalarının nasıl işlediğiyle ilgili sonuçlara doğru ilerleyebiliriz. (bu da tasarım araştırmalarının bugün geldiği konuma paralel bir sonuç.) zamanla bir seri anahtar kelimeye ulaşabiliriz. çeklistlerimiz oluşabilir.. sayısallaştırmaya gerek yok.. ama "şu husus vardı önemliydi dikkate aldık mı" diye bakabiliriz.. bazı durumlarda o hususa bakmayacağızdır, ama o durumlar hangileridir, onları da not almaya başlayabiliriz.. sonuçlar ilginç olabilir.

kendi çöplüğünde

2011-06-20T15:59:00.003+03:00

kendi çöplüğünde herşey ne kolay halloluyor. ne yazacağını daha kolay buluyorsun. nasıl yazacağını daha hızlı çözüyorsun. kendi değerlendirmeni daha sağlıklı yapıyorsun. zaten eşikler de daha aşağıda. onu da daha kolay algılıyorsun. yani ne bekleneceğini, nasıl bişey yapacağını, işin hakkının ne olduğunu falan... rekabet de yoğun sayılmaz. yolluyorsun, "olmuş gel" diyorlar. sanki ne yaparsan oluyormuş gibi geliyor.. aslında tam da öyle değil. uzun yıllar o alanda dolanmış olmak ve ne yaptığını daha iyi bilmekle de alakası var. bilmediğin alanlarda üretmeye çalışmak daha zorlu bir süreç. zaman alıyor. inişli çıkışlı oluyor.

ikinci bir kayıt yayınla

2011-06-16T12:49:00.003+03:00

peki şimdi de işin "parlak tarafına" bakalım.

21 asistan ("onlar")

(aşağıda listelediklerimi bizden daha kararlı biçimde gerçekleştirmiş ve gerçekleştirmekte olan ve bize de örnek olmuş olan az sayıda hocayı saygıyla bir kenara önce ayırayım ve devam edeyim)

asistanlar (ve en yeni yard.doç.lar) arasında bir iletişim ortamı var. çok kuvvetli değil. ama bu hale gelmesi de zaman aldı. en azından nerde ne yapmakta olduğu belli olmayan hocaların aksine, biz okuldayız, stüdyolara katılıyoruz, stüdyoları yürütüyoruz, stüdyoların dışında işlere el atıyoruz, yayın talebine karşılık vermeye çalışıyoruz, konferans konferans geziyoruz, masa çekiyoruz, pafta asıyoruz. burdayız. çünkü yaptığımız işleri internet üzerinden ve/ya okulda sergilerle paylaşıyoruz. ve aramızda bir etkileşim var. bu bazen havada kalan, bi türlü gitmeyen bir kelime oluyor, illa ele almak durumunda kalıyorsun. bazen bir isim oluyor, araştırıyorsun, hayatının akışı değişiyor. bazen ötekilerin yaptığı bir işi incelemek oluyor. ya da dışarıdan izlemek oluyor. bazen birlikte çalışmak oluyor.

kurumun genelinde daha kuvvetli bir etkileşim ortamı olmasının nasıl işe yarayacağını insan yaşayarak görüyor. çünkü zayıf etkileşim bile çok verimli. ama önce, yani onun için önce, insanın yeni bir şeyler yapmaya çalışıyor olması lazım, bir şeyler kurmaya, denemeye çalışıyor olması lazım.. yoksa etkileşimin anlamı yok pek. ve şimdi, bu da belki sadece gençliğe özgü bişey midir? gençlikten midir? ondan mı böyle olmaktadır?

not düşmanları

2011-06-15T19:00:00.005+03:00

dönem sonu olduğu için kees dorst'un şu pasajı aklıma gelip duruyor, ben de aynen alıntılıyorum:

[understanding design p.89]
"Coaching design students is a subtle game of listening and criticising, encouraging and guiding, coming up with examples, fishing for ideas and delivering the occasional stern remark.
A good coach does all of this based on a real relationship of trust with the student. The student should feel that the tutor is actually working on his behalf, and the coach should feel that he is being taken seriously. The stronger this bond of trust, the better the project will go.
However, this bond of trust can feel incredibly awkward when it comes lo the final stage of the project, when the coach has to judge the quality of the design work. It is then that the friendly and encouraging mentor suddenly becomes an exacting representative of The School. Often this about-face is felt keenly by the student as a betrayal of the trust that they have built together. The coach is not happy either: he watches a rift appear where once there was solidarity. After judgment has been passed both parties have a hangover, and go their separate ways. They avoid contact as much as possible, except for some vague gestures of greeting when they happen to see each other in the corridor.
This transformation from coach to judge is an unavoidable part of any design curriculum. Many good teachers are unhappy with this situation, and solve the problem by maintaining a mentoring tone during their assessment of the student. They are too nice - it is in the interest of the student to get a sharp and clear judgment, well supported but possibly quite harsh.
What I tend to do is let the student know a couple of weeks before the end of the project that we will be on opposite sides for a while. That the student will have to prove his/her quality to me from now on - a declaration of war, as it were. I always hope that by doing this explicitly it will be possible to re-establish the bond of trust later. Sometimes this works. But it is always difficult."

notlar verilip stüdyo bittikten sonraki yıllarda hocanın A alan öğrencilerle ilişkisi F alan öğrencilerle ilişkisinden belirgin biçimde daha iyi kalıyor. daha doğrusu, genelde, F alan öğrenciyle o hocanın hiç münasebeti kalmıyor :] yapacak bişey yok. F de veriyorsun. ne gerekiyor gibi geliyorsa veriyorsun. not veriyorsun. ve öğrenciler bu notları gerçekten umursuyorlar. en azından bizim okuldakiler. belki o yüzden bizim okuldalar.

.. portfolyo-klasör görüşmesini bu iş için kullanmak iyi fikir. dönem değerlendirmelerini ve notları karşılıklı konuşmak.. zaten periyodik portfolyo-klasör konuşmaları her halükarda iyi fikir.. ama benim aklımda... bu değerlendirme işini... yani önce not meselesini enine boyuna tartışmak.. tüm öğrencilerin katıldığı tartışmalarda... sonra yine öğrencilerin katıldığı gizli puanlamalar belki... ya da belki onun yöntemi de tartışmalarla belirlenir.. denemek lazım..

mimarlık korkusu

2011-06-15T17:26:00.006+03:00

mimarlıktan çeşit çeşit korkmak var.

mesela biçimsel-bağlamsal korkular var. önem verilen bir mevkide bina tasarlarken yerin dibine doğru kaçmakla sonuçlanıyor. çünkü mimarlık oraya zarar verecek. ya da mimarlık oraya bişey katamayacak. ya da oraya uygun bir mimarlık üretemeyeceğiz. ya da "hele programın büyük kısmını yerin altına saklayalım da, konuyu nasıl kotarabileceğimizi daha iyi bildiğimiz bir probleme dönüştürelim".

başka tür bir mimarlık korkusu 70'lerden itibaren gündemde. "mimarlık kapitalist üretim ve paylaşım düzenlerinin bir uzantısıdır, dolayısıyla pek de iyi değildir" cümlesiyle karikatürize edilebilir. iyi tanıdığım bir korku. günümüz anti-otoriter muhalefetinin mimarlığı yok sayması da bununla ilişkili. bir tarafa archigram'ı koyun, ya da yeni babil'i.. ya da stalinist anıtsalcılığa bakın... çılgınca inşa etmek arzusu var. öbür tarafa bugünün işgal evlerini koyun, ya da christiania'yı. az müdahale ve az kaynak sarfıyla mevcut yapılaşmaları doğrudan-eylemin mekanlarına dönüştürme arayışı var. inşa etmekten çevreci ve muhalif hissiyatlar yüzünden geri çekilmek..

bir de mimarlıktan şöyle bir korkmak var: "bu iş mimarlığa dönüşmeye kalkarsa havasını kaybedecek".. korku haklı ve buna yönelik şöyle bir itiraz var:
-"evet bu tür işlerde üretilen imgeler iş binaya dönüştüğünde güçlerini yitirecekler. zaten asıl mesele bu dönüşüm anıyla boğuşmak.. dönüşümü ertelemek aslında kendini kandırmak oluyor.."

karşı itiraz şu:
-"tartışmasız biçimde mimarlık alanında dolanan bazı çalışmaların, arayışların, araştırmaların, düşünsel üretimlerin binalaşmaya çalışması basitçe saçma... mimarlığın -ve yeri geldiğinde diğer disiplinlerin de- araçlarını kullanarak mekan üzerine düşünme faaliyeti, bir bina tasarlama etkinliğinin ön çalışması gibi düşünülmek durumunda değil. tüm mekansal öyküler bir binanın kavram paftasına sıvanmak üzere üretilmiyorlar."

burada tartışma o eski inşa edilebilirlik tartışması değil artık. burada düşünmenin yolları ve karşılık gelen temsillerle ilgili bir tartışma var. superstudio ve archizoom hem mimarlık hem şehircilik hem de toplum üzerine kuvvetli eleştirel işler geliştirmemişler miydi? superstudio'nun 'sürekli anıt'ı iç mekanlarını konvansiyonlara uygun biçimde çizip çizmediği üzerinden tartışılır mı? archizoom'un 'sürekli kent'i ise büyük ölçüde birbirinden bağımsız iç mekanlardan ibaret. çünkü bir öyküde vurgulanacak öğeler vardır. vurgulanmayacak öğeler de vardır. bazı hususların belirsiz bırakılması icap etmiştir. öylesi gerekmiştir. edebi bir iştir bu. bir öyküdür.

öykücü mimarlıklar var. ama bunlar giriş-gelişme-sonucu olan, kompozisyon hocasının sevdiği öyküler değil. ve bazı mimarlık hocaları bu öykücülüğü kararlı biçimde baskı altında tutuyorlar.
[dönelim stüdyo hiyerarşisine. ve hocalarının hatalarına mahkum edilenlere.]

kaydı yayınla

2011-06-14T23:13:00.004+03:00

14 prof.
6 doç.
15 yar doç.
6 öğr gör.

41 hoca eder.

kaç tanesinin yazılarını tartışıyoruz? ya da kaç tanesinin derslerini dışardan da olsa -kredisi lazım olmasa bile- takip etmek istiyoruz? ya da kaç tanesinin stüdyosu bize ilham veriyor? ya da kaç tanesinin tasarımları incelemeye değer geliyor?
2?
1?
3?
2?

hayır bütün bunların başarılabildiğini de her gün görüyoruz. bunlar yapılabilen şeyler. birileri yapıyor. benim bu okulda dolanmakta olduğum süre içinde dünyada binlerce ilginç yazı yayınlandı, binlerce ilham verici ders şanslı öğrenciler tarafından takip edildi, yüzlerce stüdyodan binlerce üst düzey tasarımcı yetişti ve binlerce nitelikli bina inşa edildi..

21 araş gör.
20'si burda.
ben de burdayım. demek ki o listeye ekleneceğim. yazıları kof, stüdyosu öylesine, dersleri anlamsız, tasarımları sıradan... ve ne okulda dolanmanın anlamı olacak, ne stüdyoların, ne tartışmanın, ne seminerlerin... olmamış olacak çünkü. önemsiz olacağım. herşey önemsiz olacak.

yani diyorum.. o zaman vaktini ayırıp da ukala asistanlarla daha neyi tartışıcaksın ki? neyin çekişmesine giriceksin yani? anlatabiliyor muyum, insanı motive eden, bir şekilde önemli bir iş yapmakta olduğuna ya da yapacak olduğuna inanmak... o inancı kaybedersen.. yapamadıysan, yapamayacaksan, önemli olan şeyleri mimarlığın, okulun ya da ikisinin de dışında kurmaya başlarsın. evin önemlidir, çocukların önemlidir, para kazanmak önemlidir, güncel politika önemlidir...

proje seminerleri: bir takım şeyler artık iyiden iyiye şey mi..

2011-06-14T21:04:00.004+03:00

gördüğüm en düşük katılımlı "mimari tasarım proje seminerleri" bugün gerçekleşmiştir. bu yazıda seminerlerin hali tavrıyla ilgili yüzeysel bir takım düşünceler gevelenecektir. düşünceler yazarın sıcaktan bunalmış ruh halinin cümlelere dökülmesi üzerinden ortaya konacaktır. püf. abstrakt formatı komik bile değil.

hocaların bir kısmı dalga geçer gibi kendi sınıflarına sıra geldiğinde uğrayıp gittiler. sonra aslında yakınlarda oldukları ama şurda burda öylesine vakit geçirmeyi seminerleri takip etmeye yeğledikleri görüldü. başka bazı hocalar hiç gelmediler zaten. biz asistanlar niyeyse büyük ölçüde ordaydık. bizim aramızda anlamlı tartışmalar geçti sanıyorum. bir kısmımız birinci sınıf uzmanına dönüşeyazdığımızdan konuşacak konularımız oluyor. "siz onu nası yaptınız, şunu yapmadınız mı, burası böyle şurası şöyle..."

sonra bitirme projeleri arasından saklanması icap edenleri aşağıya taşıdım.
sonra birinci sınıf projelerinden saklanması icap edenleri de odaya taşıdık.
kütüphane ve fotokopi kapanmıştı.
bir ara yapılması gereken ne çok işim var diye düşündüm ama işleri hatırlayamadım.
çünkü çatılar sıcaktı.
tartışmalar aynı insanlar arasında dönüyordu.
tartışmak tehlikeliydi.
tartışmak tehlikeli evet.
görüş bildirmek.
eleştirmek bir yana, görüş bildirmek bile tehlikeli.
kim ne zaman söylenen hangi sözden alınacak.. insan onu hesap etmek zorunda.
kelimeler müthiş bir dikkatle seçiliyor.
bazı insanlar arkalarından kıyasıya eleştiriliyor.
fırsat yakalandığında onlarla dalga geçiliyor.
"hepimiz ittifak halindeyiz ve bunlarla dalga geçiyoruz" havası yakalanır yakalanmaz bir akademik araya müstehzi bir espri sıkıştırıyor.
sıkıştırmasınlar artık.
sözleri varsa formüle etmenin yolunu bulsunlar.
ya da kolay hedeflerle dalga geçip duracaklarına enerjilerini...
öf. ne yaparlarsa yapsınlar.

bu dönem artık bitmiş olsun

2011-06-14T21:02:00.002+03:00

gelelim geçen haftanın başlanan ama bitirilmeyen entry'lerine..

1 numara:
[daha bu akşam yazıldı ama yayınlanmadı :]

başlık: bu dönem artık bitmiş olsun.

"kesin bitmemiştir.
bitmiştir bitmiştir.
yok bişeyler daha vardır kesin."

[saat yedi dolaylarında sevgi'yle avluda oturmuş aynen bu kelimeleri ağızlarımızdan dökmekteydik. okul yaz okulu öncesi terkedilmişliğinde. bizim dönemimiz aslında bitmedi. güze kadar sarkacak bir sürü işimiz var.]

2 numara:

başlık: yarak kürek

"portfolyo teslim almak. klasör biriktirmek. not vermek. not verilmesine şahit olmak. bu jüri için masa çekmek, proje atmak, kapı kilitlemek (şerefli olmak). çesan ve pano bulup taşımak. jüri kenarına oturmak. stüdyo için masa çekmek, proje taşımak, maket korumak, masaları geri çekmek, iki adedini geri çekmemek, beli ağrımak. pafta maket cd ve bulabildiğin herşeyi mühürlemeye çalışmak. mühürlenmezse yine mühürlemeye çalışmak. bilgilendirici e-posta göndermek. jüri için dokuz sandalye dizmek. diğer bilgilendirici e-postayı göndermek. komisyon mesajlaşmaları takip etmek. sisteme bilgi girmek. sisteme not girmek. dizilen sandalyelere öğrencilerle oturup notların nasıl verildiği üzerine ahkam kesmek. sisteme başka not girmek. proje değerlendirmek. notunu beğenmeyen ya da hayal kırıklığına uğrayan öğrencilerle yüzleşmek. klasör dağıtmak. portfolyo karıştırmak. pafta asmak. sıra kurası çekmek. seminer seminer gezmek. pafta indirmek. mühürü ordan oraya götürüp duranlara kızmak. sergi düzenlemek. not yükseltmek. gidip mühürü kapıp gelmek. erken gelip gülcan'ın dataşovunu almak. alıkonması gereken projeleri güvenli yerlere taşımak. birilerini bişeyleri bi durumları bi parça enformasyonu bi uygun zamanı bi teslim tarihini beklemek. kısaca: yarak kürek. okulda son hafta etkinlikleri... bitse de eve gitsek artık."

[şimdi bunları sırtımı mehtaplı gece altında şezlonguma dayamışken düzeltiyorum. bitti. eve geldim. oh be. bir bardak şarap koydum. günün sırt ağrısı neredeyse geçmek üzere. neredeyse keyfim yerine gelecek.]

bunu yaz

2011-06-11T10:07:00.002+03:00

3-4 aylık bir aranın ardından tez hocamla oturup outline'larıma baktık. 15-20 dakikalık bir konuşmanın ardından "bunu yaz" dedi. net bir şekilde dedi. parmağını güçlü biçimde o alternatife doğru salladı. ben onu yazıyorum. oh. sanki yazmaya başlıyorum. şu aşamada önemli olan daha da uzatmadan yazmaya geçmek. ama dur. önce şu outline'ı biraz...

önemli olan anlaşmak

2011-06-11T09:56:00.003+03:00

türk tarafı anlaşmayı nihayet onaylayabildi. yoksa sadece yök mü onayladı? bu iş uzun sürdü. 3-4 aydır hollandadan bana benden uluslararası ofislere ordan yöklere yöklerden ofislere ordan yine bana benden ofise ordan yine yöke yökten ofise ofisten enstitüye enstitüden ofise ofisten rektöre rektörden ofise gitmeyi başaran bu metni ofisten alıp eksik imzaları tamamlayacakmışım. eğer daha türk tarafının imzalarında eksikler var ise tekrar rektöre ofise enstitüye gitmesi gerekebilirse de belki de sadece bana benden hollandaya hollandadan yine bana benden ofise gitmesi yeterli olacaktır. bu arada hollanda yaz tatiline giriyor. neyse canım. bir yılda bu aşamaya geldik. seneye de tamamlarız.

edit: uluslararası ofisten bana, benden hocama, hocamdan bana, benden enstitüye gitti. şimdi enstitünün müdürü inceleyecek. ve en kritik nokta bu. bir yıldır belki ben de bu noktaya gelmemek için biraz ağırdan aldım. belki yök de bu noktaya gelmesin diye ağırdan almıştır. onaylamayabilirler. bu işe karşı çıkma ihtimali olan tek kurum enstitü. çünkü resmi doktora sürecim bitiyor aslında.

okulumuz adına hayırlara vesile olmuştur umarım

2011-06-10T15:18:00.002+03:00

okulumuzun bitirme projeleri arasından ilk üç seçtik. her zamanki gibi sessiz sedasız acele acele fazla da uzun uzadıya kurcalamadan her zamanki gibi projeler seçilip duruyordu her zamanki gibi. iyi projelerdi evet iyi projeler. kuvvetli mimarlıklar. sonra alçak ama ısrarlı bir ses (hakan) "bahar'a da bir baksaydık" deyip duruyormuş. ikinci bir destek olduğunu farkedince, kabullenmişliği bir yana bırakıp ben de sesimi çıkartayım dedim. "benim adayım bahar'ın projesi (nokta)" sonra birden 5 kişi olduk oylamada. ne kadar ilginç. proje aday bile değildi. sonra o proje üçüncü oldu. buna sevindim. ne kadar kolay bir yandan da. o olmuyor da bu oluyor. olabiliyor yani. bina=mimarlık, mimarlık=bina demeyen bir tutum takınmış olduk. okul olarak hem de. iyi oldu.

ağlarsa hocam ağlar

2011-06-08T18:47:00.005+03:00

bitirme notları verildi.
bazı projeler bina olmak istemiyor. ama bazı bina olmak istemeyen projeler sonuçta binaya döndükleri için ödüllendiriliyor, bazı bina olmak istemeyen projeler ise gitmeleri gereken yolda devam ettikleri için cezalandırılıyor. bazı hocalar mimari projeyi bina ile eşitliyor. [bu arada peter rowe'un kitabı bir pasajda pevsner'in bisiklet barınağına bina dediği, katedrale mimarlık dediği polemiği ele almış, doğru öyle bir tartışma vardı. burdaki başka bir tartışma. başka polemik.] neyseki herkes eşitlemiyor. bina tasarlamak çok zor biliyorum. öğrenmek iyi olur, mimarlık yapacaksan. ama zaten bir ömür bunu öğrenerek geçiyor. ve o kadar belli değil ileride hangi becerilerin ya da yaklaşımların iyi bina yapmana yardım edeceği. bazı projeler bina olmasalar daha iyi olabilir. ve bunun cezalandırılmak yerine bir anlama çabasıyla değerlendirilmesi lazım. gerçi... gerçi mimarlıkla binanın eşitlenmesini sorgulayan fikirler hiç yeni değil. demek ki bazı hocalar oturup bu böyle böyle olunca daha iyi diye karar vermişler. öykücü projeler bazı jürileri dumura uğratıyor. bu iyi. ama sonuç üzücü.

görmeyeli itü'nün değerlendirme çıtası yükselmiş. eskiden bb alacak bir sürü proje şimdi cc'yi zor alıyor. ya da bu jüride öyle. ama jürimiz genelinde binalaşmayı önemli buldu. binalaşabilmek. uzun süre birinci sınıf stüdyosunda kalınca insana uzak geliyor binalaşmaya verilen bu önem... belki de haklılar? sonuçta mimarlık okulu? mimarlık = bina?? öyle mi?

binada ise esas olarak yerleşim ve kütle kararları? ve binanın "hava"sı? öğrencinin havası? öğrencinin tanıdıklığı?...

çok açık bir olgu daha var: herkes tanıdığı sevdiği öğrencinin notu yükselsin istiyor. herkes irili ufaklı destekler atıyor tanıdığı öğrenciye. bazıları biraz fazla irili detekler atınca haksızlık oluyor. çünkü kimse o şiddette tartışmak istemiyor bu ortamlarda. şiddeti artıranın dediği olabiliyor bazen.

sonuçta her sayfası farklı bir outline'dan ibaret bir tez yazacağım

2011-06-05T15:06:00.002+03:00

geçen gece evrimsel algoritmalar ve rutin-olmayan-tasarım'da kullanımlarına daralan bir outline yapmıştım. sonra şöyle bir göz attığım bir kitaptaki araştırmanın-tezi-nasıl-yazılır konulu bölümün verdiği esinle yeni bir bölümleme şeması denerken geçtiğimiz yaz sonunda kendi haline bıraktığım izleği takip eden ikinci bir outline daha oluşturdum. çünkü o da ilginç bir öneriydi ve delft onu tutmuştu.

sonra aynı şemaya geçen haftaya kadar üzerinde çalışmakta olduğum outline'ı da oturttum. şimdi üç adet rakip outline'ım var. kafam karışık. artık oturup yazmaya geçmem lazım. 3 olası metnin de okumaları yaklaşık aynı. ya da en azından birbirini destekliyor. o yüzden okumayı aralıksız sürdürebiliyorum. doğrulama için gerçekleştirilecek projeler de tuhaf biçimde aynı. ama ortaya çıkacak metinler oldukça farklı. bu tez ne için yapılıyor, hangi soruları soruyor, neden soruyor, nasıl cevaplıyor, cevaplarını nasıl destekliyor? her outline'da sorulara yanıt veren öyküler birbirinden çok farklı gelişiyor. normal mi bu acaba?

bir daha anlatayım mı?

2011-06-02T13:32:00.003+03:00

belirli bir komisyondan sürekli mesajlar almaktayım. sürekli birşeyler oluyor -yok olmuyor- ve biz de dahil edilmek isteniyoruz -yok daha değil- [bu belirli komisyon ve an-itibariyle-behemahal-uygulanması-gereken-uçucu-prosedürleriyle ilgili şuraya yazmıştım.] toplantılar oluyor, ı-ıh olmuyor. bir toplantılar olacak gibi mi ne ama yok olmadı ama bir mesaj atılacak gibi mi ne ama yok ama 3 dakika öncesine kadar kesinlikle çok doğru bir şekilde uygulanması gereken sistemin yerine gelen ve yine her adımı titizlikle uygulanması gereken yeni sistem şahane gibi mi ne ama pek de bilmiyoruz ama bizim bişeyler yapmamız gerek bir tarih var da ama o bizi ilgilendirmiyor gibi de yani bir başka da tarih var da kesin o tarihe bişey yapılacak onunla da ilgili bir yeni mesaj atılacak o tarihe kadar da bir toplantı olabilir bu süreçte karşımıza gelen tüm belgeleri imzalayacağız da tümünü imzalamayacağız kontrol edeceğiz bazı tarihler var onlara bakacağız ama o tarihler de revize edildi. peh. fakülte x komisyonu bile kendisini her dakika aşmayı başarıyor. zor bir dünya. başarının çıtası yüksek.

yet, another "new outline" for my beloved thesis

2011-06-02T04:59:00.003+03:00

haftalardır sürdürdüğüm çeşit çeşit yayın, yarışma ve kırtasiye işinden sonra, programıma göre bugün doktorama dönmem icap ediyordu. esasında sürekli okumaktayım -ve bir alanın temel metinlerini okuyup durmak, o konuyu yazmayacak bile olsanız, insana çok ciddi bir güven kazandırıyor, tavsiye ederim- ama oturup metni şekillendirmek ayrı bir iş. tabi bir anda çalışmaya oturamadım. direndi.

neyse ben de arka terasa yatıp biraz okudum, biraz mimarlıkla uğraştım, biraz arkadaşlarla vakit geçirdim. sonra eve geldim. tv izledim. uyukladım. terasta yıldız baktım. yatağımda film izledim. sonra uyuyamadım. saat dörtte kalkıp peynir ekmek yedim (3. defa) sonra birden aklıma bişey geldi. pöang'a oturdum, eee'yi açtım, freemind'ı tıkladım [öğeler önemli], tezim için yeni bir outline yaptım (sekizinci falan herhalde?).

bakınca basit duruyor. insan daha karmaşık daha afili bişey yapması gerektiğini düşünüyor. ama basit değil. ciddi zorlukları var. işin güzel yanı, o zorlukların belli bir kısmını aştım. ilgili literatürü de büyük ölçüde taradım.

bu haliyle tez literatüre birşeyler ekliyor. çok aman aman bişeyler değil. ama hem önerilerinde hem metninde bir takım yenilikler getiriyor. tekrar ediyorum, basit şeyler. öyle devrimci şeyler değil. ama yeterli gibi göründü bana. ve zaten iddialarımın bir kısmını gerçekleştirdim bile. bunu gidip tez hocamla konuşayım şimdi.

edit: aslında konuyu yaratıcı-meslek-ehlinin 9-17 çalışamayışına bağlayacaktım: bkz. burda
ve burda

anlaşılıyor

2011-05-27T16:59:00.005+03:00

GECCO'nun reddettiği (ve orta not verdiği) paper'i noktasına dokunmadan hesaplamalı mimarlık alanının önemli bir konferansına gönderdim (acadia). mimarlıkla ilgisi zayıf denmiş. doğru. ilerleyen versiyonlar ilgili olacak. "Out of more than 200 entries, we accepted 31 full and 9 work-in-progress
papers." demişler. böyle durumlarda alanla ilgisiz bir paper'in seçilme ihtimali pek yok. ama aslında öyle olumlu reviewlar yazmışlar ki keyifle aşağıya ekliyorum. çalışmayı beğenmişler. eleştirilerin çoğu da yerli yerinde. zamanla eğilmeyi düşündüğüm hususlar. oh keyfim yerine geldi. yapılan iş kendi bağlamında / alanında değerlendirildiğinde zayıf ve kuvvetli yanları daha doğru değerlendiriliyor. kısaca, anlaşılıyor.

----------------------- REVIEW 1 ---------------------
PAPER: 221
TITLE: Generating Layout Arrangements through an Adaptive Multi-Objective Evolutionary Algorithm
AUTHOR: [yazar adını direk yazmışlar!]

I enjoyed this paper and found the research to be interesting, however, the connection to architecture is only indirect. While the problems tackled in this research are relevant to genetic systems in architecture, the application developed here is in graphic design, not architecture, and this makes the paper too distant from the audience of ACADIA. If this paper included a series of architectural examples rather than t-shirt design examples, it would help me greatly to see its implications for architecture, which I think could be significant, but nonetheless remain fuzzy without such examples.

----------------------- REVIEW 2 ---------------------

I did see that any of the results from the methods evaluated had been reviewed by non-automated means to form a baseline.

----------------------- REVIEW 3 ---------------------

This paper explores an interesting application of well-know computational technique (evolutionary computation) to two-dimensional graphic design. The paper is well-written and the experiments performed are well-formulated. The authors clearly understand the technical issues involved in the use of evolutionary computation for design.

Furthermore, in the context of many examples of using evolutionary computation to solve technical and performance-based problems (for example, to design the nose cone of a high-speed train for aerodynamic performance), the paper identifies and investigates a very interesting and unique territory: using evolutionary computation to solve aesthetic problems.

More specifically, several aspects of the experiment details are compelling, including the micro-runs approach, the comparison of the micro-runs approach and the Pareto-based approach, the exploration of adaptive and self-adaptive parameter control, and the analysis of the efficiency and performance cost of different computational processes.

Yet, I believe there are some fundamental issues related to design and computation that the paper might benefit from engaging more fully.

First, as computation becomes more and more embedded in design processes, what are the implications of quantifying features of design such as aesthetics that have traditionally been defined as qualitative? What are the benefits of quantifying aesthetics? What are the limitations? Is producing novel designs the goal? If so, should we be more specific about defining novelty? Does quantifying (and optimizing) aesthetics challenge fundamental definitions of design and designers?

Second, in order to evaluate this design process, it may be helpful to compare it to a more traditional process. In other words, design of graphic layout through multi-objective evolutionary algorithms could be compared to design of graphic layout through direct human intelligence and intuition. What are the benefits and unique characteristics of the algorithmic approach? Again, is novelty the goal? If so, how can the experiment described in the paper demonstrate that the algorithmic approach has produced something novel or helpful compared to a non-algorithmic approach?

Third, in order to evaluate the experiments more specifically, it may be helpful to compare the resulting designs to a few predicted designs. In the use of evolutionary computation, it is very easy to inadvertently set up an experiment that produces only designs that are predictable or already known. The experiment may run successfully, but it will not be very useful. This is often the case when the experiment involves a narrow and simple design space. If the design space is too narrow and too simple, evolutionary computation is not helpful in exploring it. For the experiments described in this paper, I am concerned that their design space is too narrow and I encourage the authors to consider ways to make the design space more broad and/or more complex. More specifically, I am concerned that providing targets (color distribution target and design unit layout target) may overly constrain the design space. In other words, given such specific targets, it may be possible t
o create a hand sketch of the desired outcome without going through the algorithmic process. If the algorithmic process produces results that are substantially different than this hand sketch, or if it resolves issues that are very difficult to sketch (such as very precise fine-tuning of color or spacing), then it would be helpful for the authors to make this more explicit in the paper.

In addition to these major points, here are a few more detailed comments:

For the color fitness histograms, are they applied to the whole image, or on grid system?

For the population size and number of runs for each test, the numbers seem low, as the authors acknowledge. In some uses of multi-objective optimization, the rule of thumb is that the population size should be (2) x (number of inputs) x (number of outputs). Could some tests be run with larger numbers?

In future work, it may be interesting to combine aesthetic fitness criteria with other types of fitness criteria in order to create problems with a design space that is more complex and difficult to easily predict.

oskar

2011-05-21T00:56:00.002+03:00

bugün saksımdaki ilk çileği koparıp yedim.
güzeldi.
geçen haftalarda da okuldaki lazer kesiciyi ilk kez kullandık.
o da güzeldi.

çilek yetiştirmek yeni bir zenaat değil.
lazer kesiciye .dxf dosyası hazırlama prosedürü de yeni sayılmaz.
levhayı makineye koyuyorsun. dosyayı makineye yüklüyorsun. kesiyor.
önemsiz adımlar.
ama lezzetli.
burda bir psikolojik-önem ve tarihsel-önem ayrımı geçerli.
adımlarımız esasında önemsizdi.
ama bana iyi geldi doğrusu.
(makinaya ilk inişimiz baya heyecanlıydı.)

havalar toparladı.
geç oldu.
ama toparladı.
kafam daha rahat.
bir seri mevzu kafamda oturuyor.
tezimin içeriği oturacak gibi? kimbilir.
yayın, araştırma, kolaborasyon...
anlamaya başlıyorum.
bu sonsuz bir başarısızlık süreci değil.
inişli çıkışlı bir öğrenme süreci.

herşeyi kolayca başarmaya
ya da talihin yardımıyla atlatmaya
ya da insanların değerli gördüğü hemen herşeyi hakir görmeye alışmışım.
konforlu bir konumdu.

yapamayalım.
beceremeyelim.
insan yapamadıklarından öğreniyor.
durup dururken öğrenmiyor.

hırs denebilir..
ama heves, tutku, azim de denebilir.

tasarım macerası

2011-05-17T19:17:00.004+03:00

kees dorst yoğun bir tasarım sürecini heyecan verici bir iş olarak, çok olumlu bir havada tarifliyor.. keyif aldığı belli oluyor tasarım işinden. sanki bir macera gibi, diyor, bu soğurucu (/!?) koşturmaca içinde insan diğer herşeyi erteler, proje ekibi dışındaki insanlardan kopulur, evde toz bulutları yeni gezegenler oluşturmakta, insanın hayatının diğer yönleri silikleşmektedir. sonra proje biter. insan bir tür boşluğa düşer ve hayatının diğer yönleriyle yeniden karşılaşır. ve sonra hemen yeni bir projeye başlandığından, önceki projenin kapağı kutlamasız kapatılır.

bizim normalde sıradan olan hayatımızda bir yarışma teslim süreci hakikaten bir macera oluyor. her seferinde ayrı macera. her seferinde bir üretim çılgınlığı, bir tasarım gerginliği, korku, belirsizlik, insani sorunlar.. bir yandan da projenin o ortaya çıkmaya başladığı periyotlarda ardı ardına kararların verildiği, projenin adeta akmaya başladığı anların keyfi. ardından projenin tekrar direnmeye başladığı anlardaki umutsuz ve gergin süreçler.. korku, endişe, telaş, sükunet.. yetişmiyor, yetişiyor, olmuyor, olacak...

tasarım yapmaya çalışmak, konu da karmaşıksa insanı sürekli bir sınava alıyor, ve insanın güvendiği kaleleri bir bir yıkıyor her yeni konu ve bağlam. insan, zamanla, yapamayabileceğini öğrenip durdukça, tasarımın stresi de heyecanı da artıyor ve birşeyler başarıldığında alınan keyif de katlanıyor. tasarım bu yüzden insana gittikçe daha zor ama aynı oranda da daha keyifli gelmeye başlıyor.

insan daha alçakgönüllü olmaya geçiyor ama bir yandan da kendine güvenini korumak zorundasın yoksa işin sonuna varamazsın... ve sonucun çok iyi olmayabileceğini baştan kabullenmek, bunun bir nevi kumar olduğunu kabullenmek, teslim tarihi geldiğinde projenin yeterince gelişmiş olmama ihtimalinin yüksekliğini bile bile elinden gelenin en iyisini yapmak üzere çalışmak.

açık ki bu iş çok karmaşık ve zor. çok pratik istiyor. çalışma, direngenlik, motivasyon, kafa ve tecrübe... bunları edinmek için de ara vermeden çalışmak gerekiyor. biri bitince bir sonrakine geçmek gerekiyor. laylaylom bir iş değil bu. yoğun, zor ve heyecanlı bir iş.

ve teslim saatine 3 dakika kala yetiştirilen projeler. gecelerce uyumadan devam eden gitgelli bir koşturmaca. planlar iflas ettikçe geliştirilen b, c, d, e planları, ne olursa olsun işi sonuna vardırmak için sınırlarına zorlanan bir çözüm geliştirme çılgınlığı...

insanlık adına büyük bir iş de başarılmıyor sonunda. bir yarışmaya katılan 100 projenin arasına bir proje ekleniyor alt tarafı. ama deneyimin değeri hakikaten hiç azalmıyor. tuhaf.

kees dorst'ta en anlamadığım şey tasarım işiyle ilgili çok olumlu bir tonda yazmasıydı. aslında anlıyormuşum. sadece unutmuşum.

füg

2011-05-17T17:29:00.003+03:00

yarışma teslim ettik. eğitim öğretim yılı kapandı. eclas abstraktı kabul etmiş. hm.. onun çok işi var.. yeni deadlinelar geliyor. komisyon görevleri gelip yığılmış. işgücümden yararlanılması gerekiyor. lazer kesicinin önünde kuyruk oluşmakta. notlar verilecek. başka ertelenmiş kırtasiye de var. üzerimde bir haftalık son kampın tatlı mallığı duruyor. kuzeyli terasımdayım. esiyor. kahve içiyorum. anketleri bilgisayara geçiyorum. yaz gelmiş. bir adet çilek olgunlaşmış. kıyıp da koparamıyorum. fasülyenin yaprağı eşek kadar olmuş. dehşetle izliyorum. keyifli ve yorgun bir yaz mallığı. ağzım açık duruyorum.

"to the first machine that can appreciate gesture"

2011-05-03T15:31:00.004+03:00

"There are three possible ways in which machines can assist the design process: (1) current procedures can be automated, thus speeding up and reducing the cost of existing practices; (2) existing methods can be altered to fit within the specifications and constitution of a machine, where only those issues are considered that are supposedly machine-compatible; (3) the design process, considered as evolutionary, can be presented to a machine, also considered as evolutionary, and a mutual training, resilience, and growth can be developed." [Negroponte, 1970 preface]

negroponte'nin sevimli kitabı*, CAAD'a yönelik bir seri erken çalışmayı ve fikri derliyor. negroponte kitabında yukarıdaki olasılıkların sadece üçüncüsüyle ilgilendiğini belirtiyor, ben birincisiyle ilgileniyorum, halihazırda, pratikte, ikinci yol takip edilmekte ama bu bir totoloji de sayılabilir. tabi birinci ve üçüncü şıklarla ilgili olarak çalışan pek çok araştırmacı var [örnek isterseniz, birinci şık için SEED, üçüncü şık için "ellen yi luen do", "mark gross" ve "cocktail napkin" diye gugıl scholar'lanırsa enteresan yazılara ulaşılabilir] ve zaten birincinin gerçekleşmesi, bir gün olur ise, üçüncü şık üzerinden ancak...

["yapay tasarım" yerine, "akıllı tasarım ajanı" tabirini koyalım ve soralım, neden tasarım AI-complete bir problem alanıdır:]
(p1): "Why ask a machine to learn, to understand, to associate courses with goals, to be self-improving, to be ethical -in short, to be intelligent?
The answer is the underlying postulate of an architecture machine. A design machine must have artificial intelligence because any design procedure, set of rules, or truism is tenuous, if not subversive, when used out of context. It follows that a mechanism must recognize and understand the context before carrying out an operation. Therefore, a machine must be able to discern changes in meaning brought about by changes in context, hence be intelligent ... And to do this, it must have a sophisticated set of sensors, effectors, and processors to view the real world directly and indirectly." (negroponte, 70)

negroponte tasarım otomasyonundan ziyade, tasarım asistanları geliştirmekten, daha da doğrusu insan ve makine tasarımcının birarada evrilerek işbirliği içinde tasarlayabilen akıllı türlere dönüşebilmelerinden sözediyor. bir köle değil bir yoldaş, bir ahbap, bir meslektaş tarif ediyor kitap boyunca. aktardığı denemeler de insan makine etkileşimi, daha doğrusu makinenin insanın özelliklerine uygun iletişim ve kavrayış stratejilerini nasıl edinebileceğiyle ilgili daha ziyade. (bugün tabii 'design aids', 'design assistants' ve 'human-machine interface' popüler araştırma başlıkları.)

ilginç birkaç projeyi aktarayım, mesela LEARN, MIT'de bir grup mimarlık master öğrencisi tarafından geliştirilmiş:

"Learn was a computer mannerist. It watched the designers' activities by observing ten simple solutions. (In this case they were sugar-cube models transcribed to punch cards describing x-y-z centroid locations of solids and voids). Following these ten archetypes, the machine was asked to generate a solution of its own. the appeal of this simple experiment is that the criteria were first determined from the form and then used in the generation of the alternatives. the students observed the variations within the given "style" of the solution. the mannerism was derived from the original ten solutions and was then updated by the eleventh. The machine proceeded to generate a twelfth solution, updated its "manner", generated a thirteenth, and so on. After a denouement of five thousand separate solutions to the same problem, the mannerist machine did not generate or embark on wild tangents. In fact the conviction of the machine was so intense that the last thousand solutions had little distinguishing variety." (p43) [programa bir tür 'agency' atfedildiği seziliyor. bu pasaj benim için önemli çünkü 'style' ve 'style-set' fikirlerinin -şu ana kadar karşılaştığım- en eski atası. daha güncel (ve daha başarılı) bir uygulama için hanna + evolutionary algorithm diye gugılscholar'lanmalı.]

negroponte, oyun oynayan programlardan, mesela yapay-satranç-ustalarından esinlenerek bir problem çözme stratejisi öneriyor; lokal kazanımlar üzerinden global hedefe erişmek. sistem lokal kazanımları birlikte çalıştığı insan tasarımcının tepkilerinden öğrenebilir deniyor:

"... With a history of local punishments and rewards, an adaptable machine can evolve without a global set of values and adaptable rules to achieve them. Maybe nobody knows how to play, maybe everybody applauds at the wrong time, and maybe the good life is the wrong goal. But the thrust of the game analogy is that we do not have to answer these questions in order to proceed." (p69)

eh bu fikrin denemeleri internetin yaygınlaşmasıyla birlikte artmaya başladı, bir yanda cyc'a alternatif, freebase ve dbpedia gibi kolaboratif projeler var, ama negroponte'nin projesinde bilgiyi kodlamak için kullanıcı ekstra bir çaba sarfetmiyor, daha ziyade işini yapıyor ve sistem, o işini yaparken onun uyguladığı kuralları çıkarsıyor ve öğreniyor. mesela kolaboratif interaktif evrimsel algoritmaların öğrenmeyi hedefleyen versiyonları var, internet üzerinden gerçekleşen oylamalar ile insanların tercihleri elde edilip genelleştirilmeye çalışılıyor. biliyorsunuz insanların beğenileri düzensiz ve kuralsız bir dağılım sergileyebilir. ama tarzlar ve tarz kümeleri üzerinden, cluster analizleri üzerinden, efendim.. yani çözüme giden yol dimdirek görünmese de stratejiler geliştirilebilir demek istiyorum...

ilginç bir husus daha var, negroponte bir mimar gibi düşünmüş ve çalışmış. projenin gelişimini anlatırken düz anlamında bir araştırma değil bir tasarım-tarzı-araştırma süreci tarifliyor. projesini kavramlaştırması ve anlatımları da daha ziyade bir tasarımcınınkine benziyor. simon ve newell'ın aynı yıllarda yazılmış metinleriyle karşılaştırın, o metinler de spekülatif bir yan barındırıyor ama bu bir mimar, onlar ise ekonomist ve mühendis! ilki fikirlerini imgeler ve öykülerle ilişkili biçimde geliştiriyor, öbürleri matematiksel formalizmler, prosedürler, algoritmalar üretiyor. fark çok okunaklı. bir neats and scruffies tartışması var yapay zeka alanında, negroponte/mimar kaçınılmaz olarak scruffies tarafına kayıyor.

negroponte çalışan bir program geliştirmekten ziyade uzun erimli bir araştırma programının olası bileşenlerini zihinde canlandıracak temsiller üretmekle ilgilenmiş gibi görünüyor. ki bu olası bileşenler dünyada serbestçe iş görecek bağımsız bir ajanı ilgilendiren geniş bir alana yayılmış: robot görüşü, bilgisayar grafikleri, doğal dil işleme-kullanma, algısal ve motor işlemler, insanla iletişim, öğrenme...

edebi bir iş.. bir mimari ütopya... bu kitaptaki en gelişmiş proje, URBAN5 dahi, çalışan bir prototip olmakla beraber, bu karakteri sergiliyor. tarife bakınız:

"Even though URBAN5 was a bit talkative and was a sloppy problem solver, it was a friendly system" (p97) :]

ve kitabın epilogundan bir kaç güzel pasaj alıntılayarak noktalayayım (bu metnin tasarımın kötü tanımlanmışlığını irdeleyen seminal/? metinlerle aynı dönemde ve 'tasarım metotları hareketi' bizzat kendi kurucularından şamar üstüne şamar yemekteyken yazıldığını hatırlayınız):

aşağıdaki pasaj Stanford Anderson'ın "Problem-Solving and problem-Worrying"** adlı yazısından alıntıymış:
(p 119) "Rather than "problem-solving," I characterized the design process as "problem-worrying." I suggested that architecture is concerned with structuring man's environment to facilitate the achievement of human purposes (intellectual, psychological and utilitarian) where those purposes are incompletely known and cannot be extrapolated from what is given in the situation. Rather human purposes are altered by the very environment that is created to facilitate them. The structuring of the environment must be accomplished, then through the exercise of tentative foresight and the critical examination of that foresight and the actions to which it leads. According to this description, neither the human purposes nor the architect's methods are fully known in advance. Consequently, if this interpretation of the architectural problem situation is accepted, any problem-solving technique that relies on explicit problem definition, on distinct goal-orientation, on data collection or even on non-adaptive algorithms will distort the design process and the human purposes involved.""

[Negroponte aynı kuvvette bir pasajla devam ediyor:]

"... What probably distinguishes a talented, competent designer is his ability both to provide and to provide for missing information. Any environmental design task is characterized by an astounding amount of unavailable or indeterminate information. Part of the design process is, in effect, the procurement of this information. some is gathered by doing research in the preliminary design stages. Some is obtained through experience, overlaying and applying a seasoned wisdom. Other chunks of information are gained through prediction, induction, and guesswork. Finally some information is handled randomly, playfully, whimsically, personally." (p119)

[again, why and how design is AI-complete:]

" ... we, the architecture machine group at M.I.T., are embarking on the construction of a machine that can work with missing information. To do this, an architecture machine must understand our methapors, must solicit information on its own, must acquire experiences, must talk to a wide variety of people, must improve over time, and must be intelligent. It must recognize context, particularly changes in goals and changes in meaning brought about by changes in context." (p119-121)

"In contrast, consider for a moment a society of designers built upon machine ideas that cannot evolve, self-improve, and most importantly cannot discern shifts in context. These machines would do only the dull ignoble tasks, and they would do these tasks employing only the procedures and the information designers explicitly give them. These devices, for example, could indiscriminately optimize partial information and generate simplistic solutions that minimize conflicts among irrelevant criteria. Furthermore, since no learning is permitted in our not-so-hypothetical situation, these machines would have the built in prejudices and "default options" of their creators. these would be unethical robots." [sanki aynı pasaj insan tasarımcılar için de kurulabilirmiş? böyle bir eğitim tarzı, yani öğrencinin kendi yöntemlerini, fikirlerini ve kendine güvenini inşa etmesine yardım etmek üzerinden değil de hocanın kuralları üzerinden gelişen, böyle bir kural-tabanlı eğitim nasıl tasarımcılar üretir, onu anlatmak için de bu pasaj kullanılabilirmiş.] "Unfortunately, most researchers seem to be opting for this condition. As a result, many computer-aided design studies are relevant only insofar as they present more fashionable and faster ways of doing what designers already do. ..." (p121) [yapay tasarımcı ve aptal-CAAD araçlarını bu yüzden birbirinden ayırmak gerekiyor diye düşünüyorum, negroponte'nin öngörülerinin tersine, büyük ölçüde eldeki aptal ve içgörüsüz CAAD araçları sayesinde, daha önce görülmemiş ölçüde kaliteli ve çeşitli bir mimarlık üretimiyle karşı karşıyayız. CAAD, tasarımcıların potansiyellerini ortaya koymalarını kolaylaştırıyor, hatta teşvik ediyor gibi görünüyor. tabii en başta, okulların insan tasarımcılara bu potansiyelleri kazandırmayı becermesi gerek..]

*Nicholas Negroponte, The Architecture Machine: Toward a More Human Environment, MIT Press, 1970
** Anderson, S., Problem Solving and Problem Worrying, American Institute of Architects Teachers seminar, Bloomfield, Mich.: Cranbrook Academy, 1966, June.

sembolik, sembolikaltı, örtük, belirtik, arama paradigması, simon, operator-state, generate-test (hepsini cümle içinde kullanmayı denedim :])

2011-05-01T23:07:00.003+03:00

peyki, CAAD ve yapay tasarım açısından pragmatik bir tasarım tarifi, yehuda kalay'dan*:

"Design, in its broadest sense, is a discipline that formally recognizes our ability to influence the future and our responsibility to do so in the "proper" way. It is, therefore, a purposeful and conscious specification of the actions that must be taken at the present to attain some desired future conditions. [bu kısmı Simon'ın tariflerini hatırlatıyor.]
Characterized by discovery, learning, and judicious decision making, the design process can be likened to exploratory search, where alternative courses of action are hypothesized and their effects are predicted and evaluated against the predefined set of desired conditions. The evaluation may find that the predicted effects of the actions match the desired conditions and thus validate the hypothesis. More often, however, the predicted effects of the proposed actions do not match the desired conditions, or they conflict with each other. In such cases the actions must be modified to achieve the effects of the proposed actions. This is done through iterative adjustment of the proposed actions and the desired conditions until a match is achieved. [Simon ve Newell'in temellerini 50'lerde (55-56) attığı 'arama' paradigması üzerinden tasarımın tarifi, pragmatik bir yönelim, evrimsel algoritmalarla tasarımın ilişkisini kurarken de böyle bir tarif kullanılıyor. 'generate/propose - test/evaluate', ya da 'state-operator' paradigması da denebilir belki.]
The design process can thus be said to comprise three major tasks:
1. Defining a set of desired conditions that comprise the objectives to be achieved. [goals, objectives, performance criteria, constraints]
2. Specifying actions that, in the opinion of the designer, will achieve the desired objectives. [operators, modifiers]
3. Predicting and evaluating the effects of the specified actions to verify that they are consistent with each other and that they achieve the desired objectives. [evaluation, testing]"

['defining desired conditions' (a limited set?), 'specifying actions', 'evaluating the effects'... ımh.. dehşetli bir program. insan-tasarımcılar olarak bunların hepsini bir şekilde yapıyoruz gibi görünüyor. ama örtük olarak. tasarımın başında yapmıyoruz, ortasında bir yerlerinde şekillenmeye başlıyor, sonunda bir ürün var, aslında onu da detaylı biçimde değerlendirebildiğimiz tartışılır. mimarlıkta değerlendirmeden çok eleştiri var, o da biraz kişisel beğenilere bağlı... tüm bunları nasıl ne zaman yapıyoruz, ya da açık açık, belirtik olarak (explicitly) gerçekleştiriyor muyuz orası pek belli değil. aslında belli, yarım ağıza gerek yok. tüm bunları açık açık gerçekleştirmiyoruz. zaten yapamayız. bunları mühendislik tasarımı ya da epiyce-rutin tasarımda belki uyguluyorlar. ama mesela mimari tasarımda?.. bazıları diyorlar ki, tasarım prosedürünü detaylı biçimde, adım adım tariflediğimiz anda yapay tasarım mümkün olacak. bazıları da diyebilir ki, tariflemeyi beceremezsek de yapay tasarım gerçekleşecek. burda sembolik - sembolik-altı tartışması titreşiyor gibi?]

*(Principles of Computer Aided Design: Evaluating and Predicting Design Performance, ed by Yahuda Kalay, John Wiley and Sons, Inc., 1992)

planlı. programlı. yerli. yerinde.

2011-04-29T14:44:00.002+03:00

dönem sonunda oturdum, dönem boyunca biriken yoklamadır, nottur, öğrenci listesidir, programdır, föydür onları elden geçirip tarihe (dünya durdukça yerinde kalacak yıkılmaz klasörlerime) havale ediyordum. elime bu dönem için yapılmış program geçti. kıh kıh. güldüm. dönem başında demiştim ama sanki ben [?] bunu kendimiz için çiziktirelim ama öğrencilere vermeyelim [öğrenciler için detaysız ve belirsiz bir kopya üretilmeli]; nasılsa dönemin başından daha içeriğini-sürecini öngöremediğimiz bu işleri tarif edemeyiz, dönem boyunca işler uzar, kısalır, eklenir, çıkarılır, ilk başta düşündüğümüz gibi gitmez, fikir değiştiririz ya da aklımıza daha iyi fikirler gelir vd. yani "plan bizi kısıtlar çocuk." ama bir şekilde yapıp çoğaltmışız programı. burda detaylı bir program var. kullanılacak araçlar bile yazılmış. şimdi dersi sıkı takip etmeyen bir öğrenci gelip bahçeye nasıl bişey tasarlayacağımızı sorabiliyor. ben de nedir diyordum. kıh kıh. programda yazıyor. o iş yolda iki kere yeniden şekillendi. zaten bu program yazılıyorken hiç belli değildi ki nasıl bir kooperasyon olacağı. daha biraraya gelip altınokta'nın meselesini dinlememiştik ki.

lawson ve dorst diyorlar ki [bence bu pasajı dorst yazmış]: "... Most importantly, we see a process that simultaneously allows for high levels of ambiguity and uncertainty and yet doggedly follows ideas through in considerable detail. Taken together, all these characteristics of 'parallel lines of thought' reveal a very sophisticated process. This is not simply generating loads of ideas as in much trumpeted techniques, such as 'brainstorming'. This is a very controlled development of solutions in a strategic and situated manner that obviously requires enormous experience and confidence to practice well."[Lawson and Dorst, 2009, p204]

evet. tasarlarken böyle. stüdyoda da böyle, ilginçtir. stüdyo yürütmek tasarımdır demiyorum ama biz galba onu o şekilde yürütüyoruz. dolayısıyla programlar, planlar, adım adım yazılmış, sıkı sıkıya tariflenmiş ve garanti altına alınmış süreçler (hani bizim dijital-mağara süreci şimdi? nerde?).. kıh kıh. stüdyo 'kontrolcü'yle dalga geçiyor. aslında dalgayı geçen tasarım işi. ama stüdyomuz tasarım sürecinin en kaotik türlerini üretiyor. gel de bu ortamı akademik bir tavırla yaz. kaydedebiliyorsan kaydet, anlıyorsan anlat.

[bir kavram alıp stüdyonun üzerine bir tabaka boya gibi sürüp üç beş saygıdeğer referansla bezeyip yazmak ise, evet bunu biz de yapabileceğiz sanıyorum. hatta birazdan yapacağım.]

yapay tasarımın gerçekleşemeyeceğine dair inanç

2011-04-19T23:13:00.004+03:00

Geoffrey Broadbent'in 'Design in Architecture: architecture and the human sciences' adlı epiy eski bir kitabı var. [London : John Wiley & Sons, 1973] giriş kısmındaki (sayfa xi) şu iki paragrafa bakınız:

More and more over the past two hundred years, the various functions of building design have been separated out. As the theory of structures developed, so the engineer became a separate practitioner whose work, on the whole, could be quantified. He believed himself, for this reason, to be doing a tougher job than the architect, ans so, as they too emerged, did the quantity surveyor, the heating, ventilating and electrical engineers. the architect's task gradually shrank; he was left with the 'soft-edged' aspects of building design, those things which could not be quantified but relied instead on his skill and judgment as an aesthete and a gentleman. He was concerned, above all, with matters of form, proportion, colour and texture -the raw material, as it were, of visual delight.
Increasingly, however, it seemed probable that these too could be quantified. colour, for instance, could be specified in terms of hue, value and chroma; experiments could be set up in which psychological response to colour could be quantified, and thus a further aspect of the architect's remaining task would be eroded. Form, proportion, texture and so on could follow so that the architect might be left, literally, with nothing to do.

doktoramda yola çıkış hedefim tam olarak buydu. renk ve biçimlerle ilgili tarzlar tariflenebilir ve bu ilkel bir yapay tasarlama sisteminin üretilmesi için yeterli bir çıkış noktası olabilir diye düşünmüştüm. hala öyle düşünüyorum. ama yapay tasarımın önündeki engeller bu noktada değil aslında. broadbent takip eden sayfalarda tasarımcının bir kültürel iklim içinde hareket ettiğini ifade ediyor ve iddia ediyor: [s xiii]

It is clear, therefore, that the design of architecture finally can never be a matter of completely automated decision. ... [proponents of this view] offer powerful tools for decision -making --when one has data in quantifiable form- ...

hm. kültürel iklimin bir yapay zeka sisteminin becerilerinin sonsuza kadar dışında kalacağını düşünüyor gibi görünüyor. aksi yöndeki görüşe-arayışa "strong AI hypothesis" diyeler. insan tekinin yürüttüğü herhangi bir entelektüel görevi yürütebilecek zeki-ajanın üretilmesi. gündelik bilginin günümüz yapay zeka yaklaşımları için kullanılabilir kılınmasını hedefleyen projeler yürütülmekte bugün: cyc, opencyc, dbpedia ve freebase projeleri bir gugıllanabilir mesela. günümüzün hakim yapay zeka paradigması da gittikçe katı ve basit* mantıksal hesaplama algoritmalarından daha olasılıkçı bir yöne doğru kayıyor. yol uzun olmakla beraber zekanın çeşitli veçheleriyle ilgili çalışmalar sürüyor, yani doğal dil işleme-kullanma, robot görüşü ve hareket, öğrenen sistemler...

bu konudaki kanımı daha önce yazmıştım. tam anlamıyla yapay tasarım da güçlü-AI programı gerçekleştiğinde mümkün olacak. ama bu tasarlamanın bazı zahmetli alanlarının daha önce otomasyonun konusu kılınamayacağı anlamına gelmiyor. bazı biçimsel hususlarda tarzı tarifleyip yapay tasarım sürecine eklemlediğimizde büyük bir iş yapmış olacağımızı, tasarım alanlarını sadece işleve ve performansa indirgeme üzerinden otomatize etme düşüncesinin konunun önemli özelliklerini gözden kaçırdığını... (nerdeyse aynı satırları schumacher'in bir metninde de okudum temin.)

eğer bu inanç 1973'te kalmış ve ortadan kalkmış olsaydı tabii bu eski ders kitabına bakıp böyle bir entry girmeyi düşünmezdim. lawson ve dorst'un 2009'da çıkan kitabında da aynı inanç benzer bir kestirmelikte ortaya konmuş. s16:

The first significant international conference to explore the nature of design expertise took place in Sydney in 2003 (Cross and Edmonds, 2003). this built on attempts to understand the whole idea of expertise that in turn had been driven by attempts to develop artificial expert systems and the consequent need to capture human expertise in symbolically coded digital environments. Design however remains a human activity beyond the capability of artificial intelligence [1] and therefore poses some interesting challenges to the computational theory of mind that lies behind such work. [2] While some argued that it is merely a matter of time before computers will be able to design, others including the authors of this book argue that there is something essentially human about this highly creative activity. [3]

[1] nolu iddianın doğru olduğu açık. ve [2] nolu cümle bu alanda çalışmak için en önemli motivasyon kaynağını ifade ediyor. ama [3] biraz kestirme bir açıklama gibi. 'özsel olarak insan olan', dolayısıyla başka hiçbir sistem tarafından yürütülemeyecek olan... ruh falan? allah'ın üflediği şeyler? belki de uzman sistemleri yapay zekanın geçmiş gelecek tüm alanı ile özdeşleştiriyorlar. tabii böyle iddialar yapay zeka alanının sembolik sistemlere kitlenmişliği karşısında meşru kalıyorlar. [meşhur simon da sembolik yaklaşımın savunucularından]. sembolik sistemler atomik öğeler üzerinden yapılan matematiksel-mantıksal işlemler ile kararları ve kavramları hesaplıyorlar. gerçeklikte bu atomik öğelere tam olarak karşılık gelebilecek bir 'şey' yok, ne de o atomik öğelerin oluşturduğu önermelere karşılık gelecek bir hakikat türü. ama mesela sub-sembolik (nöral ağlar, evrimsel algoritmalar...) ya da hibrit yaklaşımları (mesela act-R), ya da bayesçi karar-verme sistemlerindeki gelişmeleri gözardı etmemek gerek. çok mu ilerlenmiş bu hususlarda? yok. daha başlangıç aşamasında belki. bir gün bu boğazı sıkılmış von neumann mimarisi de, formel mantığa dayanan programlama ve yapay zeka yaklaşımları da aşılacaktır diye düşünüyorum. ve aşılmalıdır da, çünkü aşağıdaki paragrafı bir eleştiri olarak, biraz yüzeysel olmakla beraber, anlaşılır buluyorum:

s104 (lawson ve dorst, 2009):
Designers, however, clearly use another form of cognition which is generally described as 'visual thinking'. They think directly by manipulating graphical information which is extremely difficult to encode entirely in conventional symbolic systems as required by AI. This is yet another reason why it seems unlikely that computers can ever be enabled to design in the sense that humans do. ['bugünkü bilgisayarlar' diye de okunabilir]

*[katı" zira mantıksal önermelere dayanan bir bilgi türü varsayıyor ama dünya ile ilgili olarak bu tip bir bilgiye sahip değiliz ve pratikte her zaman eksik bilgi üzerinden hareket etmek zorundayız, basitliği de bu algoritmaların karmaşık ve belirsiz bilgi alanlarında hareket etmeyi sağlayamamasından kaynaklanıyor, oysa insan faaliyetlerinin büyük kısmı belirsiz bilgi alanlarında geçiyor. eğer bir alanda bir seri kural ile ifade edilebilecek türden bir bilgi birikimi varsa diyelim ki bir uzman sistem üretebiliyorsunuz, ama ya kitapta olmayan bir sorun karşınıza çıkarsa? uzman sisteminizden mimarlık yapmasını beklemeyin. 'uzman sistem ne?' derseniz, yapay zeka çalışmalarının ticari açıdan başarılı olan ilk ürünüymüş, 80'lerin başında çok popüler bir konuymuş, bugün pek çok alanda popüler sayılmaz.]

patrik schumacher ve yeni beynelmilel

2011-04-19T19:59:00.006+03:00

[nihayet iki gün boyunca evde kalma fırsatını yakaladım ve evet iki gün boyunca bu evde durup doktorama bakıyorum. dolayısıyla yarın okulda gerçekleşecek patrik schumacher sunumunu kaçırıyorum. esasında ben kim olduğunun farkında bile değildim, sevgi bahsetti, ben de internetten arattım, sitesi çıktı (http://www.patrikschumacher.com) epiyce bir yazısı ve sunumu bu sitede yer alıyor, ben de etkinlik insanı olmaktan ziyade metin insanı olduğumdan onlara göz attım. oldukça açık-anlaşılır bir şekilde derdini anlatmış kendisi, hazır okumuşken aklımda kalanları paylaşayım dedim:]

"architectural styles are best understood as design research programmes" dedikten sonra özetle şunu öne sürüyor: bir devrim gerçekleştikten sonra tekrar bir biriktirme sürecine girilir (marx ve kuhn da referansları arasında), şu anda devrim çoktan gerçekleşti, parametrisizm günümüzün enternasyonal üslubudur (dolayısıyla araştırma programıdır) ve bir süre bizler bu üslubun olanaklarını artırıp araştıracağız. 'parametrisizm nedir?' denirse:
> Parametricism implies that all architectural elements and complexes are parametrically malleable. (In principle every property of every element or complex is subject to parametric variation.)
> The key technique for handling this variability is the scripting of functions that establish associations between the properties of the various elements.
> Instead of the classical and modern reliance on ideal (hermetic, rigid) geometrical figures - straight lines, rectangles, as well as cubes, cylinders, pyramids, and (semi-)spheres - the new primitives of parametricism are animate (dynamic, adaptive, interactive) geometrical entities - splines, nurbs, and subdivs - as fundamental geometrical building blocks for dynamical systems like “hair”, “cloth”, “blobs”, and “metaballs” etc. that react to “attractors” and that can be made to resonate with each other via scripts.
> ... the style cannot be reduced to the mere introduction of new tools and techniques. What characterizes the new style are new ambitions and new values - both in terms of form and in terms of function - that are to be pursued with the aid of the new tools and techniques.
> Parametricism pursues the very general aim to organize and articulate the increasing diversity and complexity of social institutions and life processes within the most advanced centre of post-fordist network society.
> For this task parametricism aims to establish a complex variegated spatial order. It uses scripting to lawfully differentiate and correlate all elements and subsystems of a design.
> The goal is to intensify the internal interdependencies [3B modelin bazı parametrelerini (açıklık ebatları, düğüm noktası pozisyonları vd.) yine aynı modeldeki başka parametrelerle (hacim, alan, yoğunluklar, ya da spesifik öğelerle uzaklıklar, ya da bir başka öğenin ölçeğindeki değişimlere göre değişecek şekilde) bağlantılandırmak gibi anlaşılabilir] within an architectural design as well as the external affiliations and continuities [modelin parametrelerindeki dönüşümleri harici parametrelerle ilişkilendirmek, mesela o noktadaki trafik yoğunluğu, günışığı miktarı, işlevsel dağılımlar] within complex, urban contexts.

ve bu üslubun bir seri ilke ve tabusu da var:

> Formal Heuristics:
>> Negative principles (taboos):

avoid rigid forms (lack of malleability)
avoid simple repetition (lack of variety)
avoid collage of isolated, unrelated elements (lack of order)

>> Positive principles (dogmas):

all forms must be soft (intelligent: deformation = information)
all systems must be differentiated (gradients)
all systems must be interdependent (correlations)

> Functional heuristics>> Negative principles (taboos):

avoid rigid functional stereotypes
avoid segregative functional zoning

>> Positive principles (dogmas):

all functions are parametric activity/event scenarios
all activities/events communicate with each other

(alıntılar şu yazıdan) (yeni kitabını da kütüphaneye istettim, gelince bir...)

okuduğum kadarıyla parametrisizm 'söylem'ini çok mu önemli-anlamlı buldum? emin değilim. önemsiz mi buldum? ne haddime. zaha hadid'le birlikte epiy ilginç işler çıkartmışlar. yeni bir üsluba var mıyım? var mıyım? emin değilim. ha bu 'araştırma programına' var mıyım, evet, varım, çok eğlenceli. aslında şurasından burasından dalmış durumdayım. zamanımız oldukça ilerleticez umarım.

yazılmış tezlerin en güzeli olacak olan tezimin ilk cümlesi

2011-04-19T17:35:00.003+03:00

bitmemiş olmakla beraber kağıdı karalamayı becermenin gururuyla:

"Design is a purposeful activity, during which a series of aims/results/solutions are presented/defined/, a series of strategies/tactics/attitudes/methods to reach/fulfill these aims are devised/adopted/ [and applied], a multitude of solidifying/generating/incarnating/developing strategies some of which also serve as communication strategies/means are developed and utilized, and eventually, [hopefully,] a corresponding/ result/proposal/product/ (s) is/(are) offered/generated/produced/developed, which should be considered 'satisficing', in the sense that it/(they) exposes a balanced performance on a huge amount of possibly conflicting objectives."

acemi, ileri-acemi, yetkin, uzman, usta, vizyoner

2011-04-15T16:00:00.004+03:00

şu aralar bryan lawson ve kees dorst'un birlikte yazdıkları "design expertise" adlı kitabı okumaktayım. tasarımda uzmanlığın yerini tespit etmeye çalışırken bilgi meselesine de değinmiş oluyorlar. kitabın bir yerinde tasarıma yeni adım atan öğrencilerin [novice] kural-tabanlı bir üretme tavrı içine girdiklerinden ve durum-tabanlı bir düşünmeye geçmenin daha ileri bir aşama olduğundan bahsediyor [advanced beginner]. insan ilk başta bu fikri yadırgıyor. ama sonra örnekleriyle düşününce bir doğruluk payı taşıdığını görüyorsunuz.

diyelim ki stüdyoda sezonun başlarında bir işin tesliminde bir şablon ya da kağıt boyutu dayatmışsınız, sonra yılın sonu gelmiş ve artık formatı serbest bırakmışsınız, teslimlerde bir bakıyorsunuz öğrencilerin bir kısmı yıl boyunca verilen şablon ve boyutlar arasında dolanmaya devam ediyorlar. bu, daha önemli hususlarda da gerçekleşiyor. bitirme ödevi düzeyine gelmiş öğrenciler -artık hangi stüdyoda edindilerse o inancı- bir tasarıma başlarken şunun bunun yapılmış olması gerektiğine inanmış geliyorlar, ama o spesifik durumda pek de yeri yok o işlemin ya da stratejinin.

yürekli de mealen şöyle söylerdi, bir 'kural'ı ya da prosedürü öğrenciye bir kere dayatırsanız, daha sonra o öğrencinin her durum için o duruma özgü yanıtlar bulması gerektiğini anlamasını sağlamak, yani kuralların katılığını yumuşatıp durum-tabanlı düşünmeye geçmesini sağlamak epey zorlaşıyor. tasarım eğitiminde bu kural-tabanlı stratejileri en baştan minimum düzeyde tutmak lazım. şablonlar, kurallar, genelgeçer kalıplar olduğu hissettirilen stratejiler sonuçta öğrencinin tasarım alanında gelişmesini engelleyici katmanlar oluşturmaya başlıyorlar ve bunları ortadan kaldırmak hakikaten deveyi hendekten atlatmak gibi, öğrenci de çok inatçı bir hayvana dönüşüyor.

ama mesela modelleme öğreneceksiniz, orada işler başka. orda da her bir işi yapmak için bir sürü farklı aplikasyon ve bir sürü farklı strateji var. ama çoğu durumda bir nesneyi modellemek işi bir tasarım problemi değil. en az bir prosedürü iyi öğrenmek çoğu durumda yeterli. ve o prosedür adım adım yapılarak öğreniliyor. araba kullanmayı öğrenmek gibi belki. modelleme ya da grafik programlarını öğrenirken kural-tabanlı düşünmek bir sorun oluşturmadığı gibi gerekli de.

o araçları uzman düzeyinde kullanmaya başladıktan sonra onları kullanarak tasarlamak başka bir etkinlik. bu ayrımı anlamak önemli gibi geliyor bana. o arabayı alıp seyahate çıkabilirsiniz artık. kullandığınızı farketmezsiniz bile. bu hale dreyfus uzmanlık demiş [bu dreyfus'u yapay zekaya kuşkuyla yaklaşan ve epey de etkili olan bir kitabından ötürü yapay zekacılar hiç sevmiyor bu arada, o da onları sevmiyor olabilir], yani bir alanda, bir takım stratejileri uyguladığını farketmeden, akıcı bir biçimde iş görebilme durumu. dreyfus'un bir sonraki aşaması ustalık. usta artık stratejileri de sorgulayabilir halde imiş. son aşamaya vizyoner'i yerleştirmiş. [aslında bu aşamaların katı bir zamansal ardışıklık içinde birbirini takip etmesi gerekmiyor, okuldan çıktığı gibi vizyoner olanlar çoğunlukta artık, ilerleyen yaşlarda vizyonere dönüşmek daha zor ve bizim öğrencilerin bazıları bile (yetkin değiller, uzman değiller ama) ustanın sorgulayıcılığına sahipler.]

bilmediklerimiz beceremediklerimiz

2011-04-15T14:15:00.005+03:00

stüdyoda bu sefer bu grup başından sonuna bir mekanı-biçimi önce 1. ölçüp biçip çizip 2. katı model olarak üretip, 3. sonra ordan bilgisayar modeline, 4. sonra ordan tekrar katı modele, 5. sonra alınan geri besleme ile yüzey kaplamasını üçgenlemesini dörtgenlemesini tekrar düzenleyerek final ürüne gidecek kesintisiz bir workflow içinde deneyimlesinler, sonra seneye hizmete girmesi umulan cnc kesici, 3b yazıcı ve oyucu ne işe yarayacak nasıl kullanılacak bir fikirleri olsun, kimse onlara tutup kullanın demeyecek ama onlar gitsinler kendileri kullanmayı akıl etsinler ve kullanacakları aracı programları şimdiden öğrensinler diye, aracı program dediğim de bir otoket bir de modelleme programı o kadar, önce dönem başında bir darbe ile engellenen bu girişimi sessiz sedasız tekrar dönem programının içine ben enjekte ederek sonra grubu o büyük peri bacasına doğru neredeyse zorla çekiştirmeye çalışırken talihin de yardım etmesi orada ölçülerimizi almakla en zor aşamayı tamamlayıp daha sonra konuyla bu prosedür arasında doğal biçimde kurulan paralellikler üzerinden işin geliştirilmesi ve bu sefer bu işi başından sonuna kadar bütünüyle yapacağız yalapşap yalandan değil doğru düzgün görüp deneyip anlayacaklar umutluyum tamam doktorayı falan siktret bari şu sikindirik şu dandik şu esasında zaten yapıyor olmamız gereken şu prosedürü nedir o yani eli yüzü düzgün gelişmiş bir 3d modelleme rendering animasyon (skripting) [MRA(s)] paketinin tasarımcıya sunduğu olanakları görmek anlamaktır, sonra böyle bir seri araç kullanarak bir dijital üretim prosedürünün en basit halini deneyimlemektir, cad'dir cam'dir yahu hakikaten daha ötesi değil mesleğin artık çekirdeğine yerleşen, heryerde hazır ve nazır olan, tüm dünyada ve ülkemizin ofislerinde an be an kullanılmakta olan, gelişip durmaya ara vermeyen ve bundan sonra hep kullanılması gerekecek şu araçların bir kesintisiz işakışı içinde ve başarılı bir sonuca ulaşarak öyle yalandan değil bu sefer hakikaten bitirilmiş yahu hadi daha yoğun bir entelektüel program talep etmek salyangoz satmaktı ("yok canım çok önemli tabi tabi öyle yapmak lazım çok di mi öyle öyle tabi muhakkak yapıcaz mimarlık konuları") bu da mı salyangoz satmaktı? bu da mı ya?

talihin yardımıyla işin nerdeyse yarısına gelmiştik, tabi kendimi 70 kişiden hırsızlamasına bişey saklarmış gibi hissetmekteydim ama anlatılamayınca da anlatılamıyor arkadaş, anlatılamıyor öyle sözle, ağızdan çıkan sözle anlatılmıyor bazı şeyler, yaşayıp görmek gerekiyor, ben de kendimi böyle tutup sürüklermiş gibi hissetmeme rağmen daha sonra haftanın bir gününü neredeyse ele geçirerek.. sonuca çok yakındık.. büyük bir başarı mı olacaktı? hayır, basit bir dijital üretim süreci olacaktı. ama böyle birşeyin yapılabilmiş olması bizim ortamımızda başarı olacaktı. çünkü daha önce hiç başaramadık. daha önce bilmediğimizden başaramadık. süreci baştan sona tarifleyemediğimizden başaramadık. ama herşey şimdi adım adım tamamdı. her adımı çalışmıştım. eksik gedik yoktu. sadece zaman ve konsantrasyon lazımdı ve o da stüdyoda temin edilebilirdi. ama bir karşı devrim ile cuma günlerinin her zamanki geyiklerimiz için işgal edilmesi ne de olsa onlar da mimarlık konularıdır yapacak bişey yok önemli o da önemli zaten kendini böyle herkese ve yardımcı olmaya çalıştıklarına bile karşı hareket ediyormuş gibi hissetmek. zaten bir yıl kısa bir süre değil mi. her zaman herşey başarılacak diye bişey de yok. zaten sinerji diye bir kavram vardı değil mi. böyle geyikten sandığın tabirlerin doğruluğunu öğrenedurmakmış gibi zaten. bi film izledik de etkisinde kaldım herhalde. ama onların durumu daha ciddiydi. benimki böyle sikindirik meseleler. ama napıcaksınız doktoramı yapmıyorum bunlarla uğraşıyorum, projem bekliyor el atamıyorum ama haftanın 12-15 saatini o stüdyoda öğrenciler ve yürütücülerle adeta boğuşarak geçiriyorum, dersin hazırlığı organizasyonu için de en azından 3-5 saat harcıyorum, ve uzun bir stüdyo gününün ardından kafamı toparlayıp yorgunluğumu atmak bile geceler alıyor, ona da geceler geceler harcıyorum. o zaman önemli oluyor işte. bu skindirik şeyler o zaman önemli oluyor.

ve de değildi yani. birinci sınıfın konusuydu bunlar. ileri konular değildi. sadece meraklı olanların uğraşacağı kısmı değildi. artık hepsinin bilmesi gereken tekniklerdi. %20sinin merak ederek öğreneceği konular değil, %80'inin öğrenmesi icap eden. elişi değil artık. o da güzel. seviyoruz yapalım yapıyoruz. ama bu yeni araçlar zaman istiyor. uğraşmak istiyor. yoğun prosedürleri var. öğrenmek gerekiyor. ve karşılığını veriyorlar. bu araçlara bir bulaşan bir daha eski işakışına dönmek istemiyor. eski işakışının keyifli bileşenlerini alıp yeni işakışları içine yerleştiriyoruz daha ziyade. bunu anlamak lazım.

stüdyoda, insan. ilk başlarda. hep neleri bildiğini görmeye çalışıyor. ne kadar çok bildiğini görmekle ve hatta belki göstermekle dertleniyor. zamanla ise. ne bilmediğini görmenin önemini idrak ediyor. stüdyo insana ikisini de çok iyi gösteriyor. bildiklerini de bilmediklerini de. bildiklerini görmek bir kendine güven veriyor tabii, orası öyle. ama bilinenler hep eskiyor. unutuluyor. yıpranıyor. bilmediklerini farketmek çok daha önemli gibi geliyor bana. o gözle bakmak lazım. ama herkes öyle bakmıyor.

mesela gelişmiş bir MRA(S) paketinin faydasını ve faydasızlığını güzelliğini ve çirkinliğini herkes anlayamıyor. böyle bir paketi iyi kullanmayı öğrenmenin nasıl bir prosedür olduğunu anlayamıyorlar. ne kadar zaman gerektirdiğini de.. böyle araçların tasarlama faaliyetinin nerelerine ekleneceğini.. eski araçların yeni işakışlarında nasıl bir yeri olacağını..

ha ne yaptık onun yerine? mimarlık.
süreci yarıda bıraktık. başka işe geçtik. çünkü telaşlananlar oldu. çünkü bizim mimari çözüme ulaşmamız çazımdı. heralde lazımdı. bildiğin vaziyet planı kat planı kesiti ve maketiyle mimarlık. o da iyi. o konuda eksiklerimiz kaldığı açıktı. ama iş geldi geldi geldi oluyordu kapadokyaydı mağaraydı CAD-CAM'di grottoydu sonunu görecektik derken birden kendimizi istanbul'da karma işlevli yapı'yı neredeyse 6 çizim + 1 kavram paftası ile teslim edecekken ve cuma sohbetleri yaparken buluşumuz.
neye uğradığını şaşırmak. belki de zorla da olsa çekiştirmeye devam etmeliydim. belki bazen skindirik konularda bile kavga etmek gerekiyor? yok. etmemek gerekiyor. skindirik konularda kavga etmemek insanları üzmemek daha iyi. hırslı bi insan mıyım acaba ben?

kendimlikten istifa ediyorum

2011-04-11T23:37:00.004+03:00

çarşamba gecesi: tatlı tatlı bilgisayar başında oturup bu gece nasıl verimli olsam diye düşünürken bir otomatik-program-güncellemesi yarıda kalıyor (nautilus-dropbox), aynı anda bir driver güncellemesi sapıtıyor (nvidia 195.) ve bilgisayarı kapatıp açınca ekran çözünürlüğümü kaybetmişim (640x480: drann!).
gerek grafik arayüz araçlarıyla gerek terminal üzerinden ne yaptımsa mevzuyu düzeltemiyorum, updateleri geri alıyorum, xorg.conf'la bile boğuşmaya başlayabilirim, forumlar onu diyor, forumlar çok konuşmuş, xorg.conf'u konfigür et, olmuyor, X server zaten açıkmış, gdm'i kapat, X'i configure et, gdm'i aç, startx demeliymişim, olmuyor, nvidia ayarları da tutmuyor. çabalarım sonucunda iki seçenek üretebiliyorum: 1. ekran sınırlarının dışına taşmış bir masaüstü 2. ekran sınırlarına sığan bir görüntü ama belli belirsiz dalgalar halinde bulanıklıklar. hadi böyle kullanayım bari diyeceğim ama monitör de sürekli insanın gözünün önünde, insan unutamıyor. ha, gençlikte yeşile kaymış 14inç'lerle çalışmadık mı, çalıştık, ama geçti artık, monitör dediğin pırıl pırıl olacak arkadaş. yılmıyorum. gecenin sonunda, ayarları sıfırlamak için eklediğim diğer kullanıcı yüzünden gnome desktop'a login edemez haldeyim. bilgisayar açılmıyor diye okuyun. aynı giriş penceresine dönüp duruyorum. fena oldu galiba. son dosyaların yedekleri de yoktu. yatıyorum. gece gitti.
perşembe gecesi: okuldan geç bir saatte gelip derhal bilgisayarın başına oturuyorum, aklımdan çıkmıyor çünkü bulanık monitör. neyseki ubuntu çalışmakta, oh, ctrl+alt+f1 deyince terminalden çalışabiliyorum. yine forumlarda dolanmalar başlıyor, linux komutları, xorg.conf man page'i, X wikisi derken geniş ekran ve zebra monitör vaziyetine geri dönmeyi başarıyorum. kim ne derse hemen sonuna bakmadan uygulamaya girişiyorum, tavsiyenin sonuna bir geliyorum, bu bende çalışmadı diyen yorumları görmemle ekranın kararması bir oluyor. ekran kararıyor ama ben forumları eee'den takip etmeye devam ediyorum, gecenin sonunda umutsuzluk had safhada, gnome masaüstünü tümüyle kaybettim. grafik arayüz tümüyle gitti yani. geri de yüklenmiyor. zebraya eyvallah deseydim belki... n'olacaktı yani. n'oldurdu. piff. neyse, en azından ubuntu bozulmadı, terminal çalışıyor. ikinci gecem de gitti. yatıyorum.
cuma gecesi: içiyorum, çok.
cumartesi gecesi: akşama doğru kendime geliyorum, yemek yiyip bilgisayarın başına oturuyorum. üzülmüyorum, yılmıyorum. hayatta herşeyin komut satırı karşılığı vardır diyorum. insan terminale de alışır. ilk işim önemli klasörleri yedeklemek oluyor, zira format ufukta göründü (neyseki herşeyi "taşınacak" adlı bir göçmen klasöre koymuşum). bu noktadan sonra yılmak için sebep kalmadı. hem netbook'u formatlayayım, hem bilgisayarı diyorum. zaten aklımdaydı diyorum. alelacele bir yedekleme, artık hangi dosyalar bilgisayarın orasında burasında unutuldu belli değil. sonra "sudo apt-get install ubuntu-desktop" deyip masaüstümü geri yüklüyorum. kolaymış. o zaman boşa format yapmayalım yığınla dosya var, ayar var, yerinde derlenen program versiyonları var, her biri ayrı arama tarama işi, ha gayret deyip xorg.conf'la boğuşmaya yeniden girişiyorum.

forumları gezdikçe umut umutsuzluk birbirine karışıyor. şurda burda acemi bir kullanıcının yardım haykırışı tek bir cevap almadan internetin boşluklarında yankılanmaya bırakılmış.. nadir de olsa gerçekten işi bilen kullanıcıların adım adım yazdığı reçeteler olduğunu farkediyorum. her birinin ardından bu prosedürün sorunları çözüp çözmediği üzerine yorumlar takip ediyor. ve rahatlamış bir "thaaanks a lot" ifadesini "aynen denedim ama işe yaramadı, log dosyam aşağıda.." yorumları takip ediyor. sorununu çözen rahatlayıp forumdan kopuyor (ve herhalde gezmeye gidiyor?), benim gibi talihsiz ruhlar 17., 27., 37. saatlerinde hala dertlerine derman bulamadıklarını mızıldanarak forumlara log'larını postalamayı sürdürüyorlar. ubuntu, nvidia ve xorg.conf. herkes bu üçlüden dertli.

her bilene kulak veriyorum. heyhat, ne kendi yazdığım xorg.conflar, ne X -configure'ün xorg.confları, ne türlü türlü yamalı xorg.conflar, hiçbiri derdime derman değil. görüntülerim monitörümden taşıyor, içim zebralı. backuplar listem uzadıkça uzuyor, xorg.conf.backup, xorg.conf.backup2, xorg.conf.new, xorg.conf.yeni, xorg.conf.back.

4. gece, 3 günlük mesai. tam bir başarısızlık. hayatımla ilgili bir sorgulamaya girişiyorum. yılgınlık düzeyi yüksek. yatıyorum.

pazar günü ve gecesi: kalktığım gibi müslimi elime alıp bilgisayarın başına oturuyorum. bugün moralim yüksek. ubuntu'yu yeniden yükleyeceğim. bu acılı süreç en azından tertemiz pırıl pırıl bir masaüstü ve netbook ile son bulacak. tam ubuntu'yu internetten indirip bootable usb disk yaratacağım ki doğrudan güncelleme yapabileceğimi öğreniyorum. hazırda yüklenmiş dosya, program ve paketleri kaybetmemek umuduyla 10.10'a güncelle diyorum. ben de diğer işlere bakayım, gezeyim, alışverişimi yapayım, boldere gideyim, güneş açtı, güzel bir pazar günü. ama sonra evden tam çıkacağım, bir bakıyorum, güncelleme takılmış, yaklaşık 3 saat sonra. takılmış. ve tabi güncelleme yarıda kaldığı için artık bilgisayar iptal. açılmıyor. ımh.

darlanıyorum. içimi forum yarenlerine döküyorum, görüyorum ki bir ben değilim, acımı paylaşanlar var. 10.04'ü yeniden yüklemeye karar veriyorum. aynı anda netbookremix 10.10'u indirmeye de girişiyorum. zaten bir yandan eee'nin xorg.conf'unu da kurcalamaya başladım. orda da sorun var çünkü. dışarı falan da çıkacak değilim. bu iş bitecek. bu çözülecek artık. bu bir izzet-i nefis mücadelesine dönüştü. eee'de ürettiğim usb disk işe yaramıyor. laptop'u da açıyorum. tüm güçlerimle sahadayım. yükleyeceğim seni ubuntu. monitörüm pırıl pırıl olacak.

bu noktadan sonra bilgisayarı formatlayıp ubuntuyu yüklüyorum, monitörü bir açıyorum. ımh. 640x480. biraz kurcalayınca kendimi yine taşan ve zebralanan vaziyette buluyorum. nası ya. nası. nası ya. ama bu. ama. ama tıkır tıkır çalışıyordu bu. daha önce yüklediğimde. monitörün kablosunu kontrol ediyorum. ı-ıh. ordan değil. ondan sonra bilgisayarı bir kapatıp açıyorum, o esnada da harici disk bağlıymış, boot ayarlarını tekrar değiştirmeyi unuttuğum için bilgisayar yine gidiyor. tekrar kaybettik. hava kararıyor. oturuyorum başına. yine formatlıyorum. yine ubuntuyu açıyorum. 640x480 monitörümle forumlara gidiyorum. dibe vurmak bu. bu sefer sadece en çok sorunu çözmeyi beceren tavsiyeleri, yorumları dahil başından sonuna daha dikkatli okuyarak, adım atlamadan uygulamaya geçiyorum. xorg.conf konfigürasyonuyla ve monitörümle ilgili epey bilgi sahibiyim artık. xorg.conf'u monitörüme göre güncellediğimden eminim. ama taş-zebra ikilisinden öteye gidebilmiş değilim. tüm kombinasyonları şuursuzca denemeye geçiyorum, 59.8 hertz, 75 vertsync, horizsync 47.7-75, vertsync 60.0, modeline 1360x768_60.0... ı-ıh. ya taşıyor, ya zebra, ya 640x480. saat 23'e doğru aklıma "resolution problem" yerine "partially blurry" ile aratmak geliyor. karşıma çıkan ilk entry oldukça teknik ama doğrudan bir reçete sunmuyor. ikinci entry tam olarak kısmi blurlenme sorunundan bahsediyor, anlıyorum kardeşim seni ben, anlat kardeşim, kısmen blurleniyor evet aynen. sonra sayfa altlarına doğru scrolladığımda bir yorum görüyorum. diyor ki, "aynı sorunla ben de karşılaştığım için biliyorum, monitörlerde genelde bir auto-adjust ayarı bulunur, ona bas." menüye tıklıyorum. oto-adjust düğmesi çıkıyor. düğmeye basıyorum. monitör şeyle bir sağa çekiliyor, bir sola çekiliyor, biraz titriyor sonra vırrt diye yerine oturmasıyla pırıl pırıl parlıyor. ımh.
tatil bitti.
yarın işbaşı.

2. ara jüri ve düşündürdükleri: çızım çozum maket.

2011-04-08T15:02:00.003+03:00

itü sınırına dayanmak. oturdum da sırtımı itü sınırına dayadım. cümle içinde kullanıncası.
iki tür öğrenci gözlemledim (bu yaşıma kadar?) (yok sadece son bitirme ödevi jürisinde).

zor bir aşamadalar. ilk fikirleri oluşturma, geliştirme ve temsil etme şahane, o fikirleri maketler üzerinden kavramsal bir düzeyde çalışma şahane, ordan içinde bir seri işlevi barındıran bir mekan kurgusuna geçme: zayıf. tabii bu aşama da zor bir aşama ama öğrenciler de onunla başetmek için yeteri kadar donanmış değiller. işte bu taşkışla sınırı. mimarlık eğitimi bu binada buraya kadarki kısmı üzerinden yürütülüyor. bitirme ödevi de o dolaylarda uzunca dolanmak durumunda. o belirsiz maketteki tüm olasılıklar otokete atılan ilk çizgiyle buharlaşıyor. öğrenciler o şoku atlatıp tekrar ve tekrar çizimler ve maketlerle ilerlemeleri gerekeceğini çok anlamış göünmemekteler.

plan ve kesitlerin neden gerekli olduğunu bu son haftalarda tekrar tekrar görüyorum. plan oldukça arkaik bir temsil ve araştırma aracı. ama hala geçerli. bi kere son derece karmaşık mekan ilişkilerini araştırmayı ve temsil etmeyi başarılı biçimde sağlıyor. bu araştırma ve temsil işlevleri belki bir seri şema ve grafikle de karşılanabilirdi. ama planın bir üstünlüğü var, fiziksel durumu da oluşturuyor (ve istenirse belirsizliğe yer bırakmayacak biçimde) gözönüne seriyor. bazı binalarda plandan yapıya doğrudan bir geçiş yapılabilir. şema ile yapı arasında ise katedilecek çok ciddi bir mesafe var.

< 3B modelin fiziksel tarifleriyle 2B çizimlerdeki semantik katmanları BIM teknolojileri üzerinden entegre edecek, semantik bir katmanı olan modelleri gerçek mekanda [ve aynı anda sanal ortamda] ellerimiz ve sözlerimizle üretmemizi sağlayacak teknolojilerin geliştirilmesi yakın görünüyor. [böyle bir örnek daha görmedim ama aslında artık teknolojisi hazır görünüyor: 3B tvler ve kinect gibi ucuz arayüz araçları satışta, ses ve görüntü tanıma teknolojileri yeterli düzeyde ve BIM en popüler ve başarılı hesaplamalı tasarım alanı olmayı sürdürüyor.] o zaman ayrıca teknik çizim yapmak gerekmeyecek. çizimler modelden elde edilebilecek. ama modelin detaylandırılması süreci, plan çizme aşamasında gizlenen yoğun çözüm geliştirme sürecini daha görünür kılabilir. >

konuya dönersek: bir plan çizildiğinde (ki acemi zihinler için bu teknik çizimin zayıf yanı da olabilir) artık o kadar çok soruya yanıt verilmiş, o kadar çok karar verilmiş, o kadar çok çözüm geliştirilmiş oluyor ki... olasılıklar uzamı sınırlanmış oluyor. dolayısıyla kavramsal denilebilecek bir düzeyden olgun denilebilecek düzeydeki ilk planın ve kesitin çizilmesine geçilen o aşamalar oldukça kritik ve zor.

bu aşamada bizim gruptaki öğrencilerin iki ana yönelimi vardı, bir kısmı görece daha basit ve tanımlı, iyi bilinen biçimlenmeler üzerinden öneriler getirmişlerdi. onlar için bu kabuklarla ilgili pek çok çözüm zaten hazır ve açıktı. belirsizlikler azdı. plan ve kesit çizmek özel bir zorluk oluşturmuyordu. o projelerdeki asıl sorun bina programındaki karmaşıklığın yeterince anlaşılamamış olmasıydı. hazır bir program değil de gözatılabileceği söylenen bir seri senaryo verilmiş olduğu için mesela bu yapının bir acil durum stratejisi olması gerekeceği çoğu öğrenci tarafından atlanmıştı. yine de bu öğrencilerin işi daha kolay görünüyor. jüriden de destek görüyorlar. zira jürinin bir kısmı meslek pratiğiyle uğraşan hocalar. belki de türkiye'deki meslek pratiğinin fenalıkları, know-how azlığı, işbilmezlik, basit bir işi bile yürütmekte karşılaşılan zorluklar, meslek insanını yeni çözümler gerektirecek, zorluklar yaratacak biçimler üretmekten ziyade basit de olsa iyi işlenip sonuca vardırılabilecek fikirleri ön plana alan bir tavır geliştirmeye yönlendiriyor? anlaşılabilir. önemli olan basit de olsa bir fikri olgunlaştırabilmek. bunu daha önce yazmış mıydım.

diğer grup ise bu aşamayla boğuşması gerekeceğini tam algılayamıyor gibi, bazıları fikirlerini inceltip detaylandırmaya devam etmekte, bazıları yepyeni kavramlar geliştirmişler, iki grup da başetmeyi iyi bildikleri alanda tur dönmeye başlamışlar. ilk çizim denemelerini, ya da büyük ölçekli maketleri beğenmeyip o işten el çekenler, biraz belki cesareti kırılanlarla da karşılaşılabiliyor. kolay değil. bütün çözümleri kendileri keşfetmek zorundalar. örnekler inceleseler de oralardan aldıkları fikirleri birbirine entegre edebilmek zorundalar. sayısız karar vermeleri gerekiyor. ciddi miktarda bilgi edinmeleri ve yeni bilgi üretmeleri gerekiyor. bu okul onlara bu noktada fazla yardımcı olmadı. buraya kadardı. buradan sonrasında gerçekten kendi başlarınalar.

bir adet daha gözlemim var, bu bitirme grubunun ciddi kısmını birinci sınıftan tanıyorum. ve şunu gözlemliyorum, bir öğrenci bu okula girdiğinin daha ilk aylarında halini tavrını belli ediyor, ve bitirmede de hala aynı tavırları taşıyor oluyor. hal tavır derken, tasarlama tavrı, meseleye yaklaşımı, ürettiği biçimler, çalışkanlık düzeyi, üretim yoğunluğu ve becerisi, sorunlarla başetme kararlılığı vd. nasıl girerse öyle de çıkıyor. tuhaf. insan birinci sınıftan sonra hiç mi şekillenmiyorlar diye düşünebilir, ama benim söylediğim şu: birinci sınıfta da şekillenmiyorlar! okul öyle serbest ki, herkes geldiği hal neyse o temel özellikleri hiç kaybetmeden ve değiştirmeden buradan çıkıp gidebiliyor. bu iyi mi kötü mü onu bir süre daha düşüneceğim. zira yorumlanması güç bir durum. bu okula girdikten iki ay sonra bir öğrenciyi değerlendirip, o öğrenciden 4 yıl sonra ne çıkacağını nerdeyse %90 oranında tahmin edebileceğinizi iddia ediyorum burada.

eskiz sınavı ve bir mesleki deformasyon olarak 'yeniyi aramak'

2011-04-08T13:58:00.004+03:00

efenim ne zaman kalabalık bir grup mimar biraraya gelip bir işi halletmeye kalksa iş tasarıma dönüyor, tabii iş zaten bir tasarım boyutu içeriyorsa derhal işin 'çerçeve'si sorgulanmaya başlanıyor. önceki yıllardan gelen hazır prosedürler [ve bizi pratik çözümler bulmaya sevketmesi icap eden zaman kısıtlamaları] yokmuş gibi davranmak içimize işlemiş. yani hepimiz tasarlama bağımlısı olduğumuz için girişiyoruz yenilikçi bir tasarım süreci olarak toplantıları kurgulamaya. allah kabul etsin.

okuldaki her toplantıya bence okulun memur, memure ve mühendisleri başkanlık etmeli, notlar almalılar, gündem belirlemeliler, toplantıyı rayında tutmalılar. eskiz sınavı toplantısı da istisna değil. okulun her biri tasarımcı olan genç ve orta yaşlı bir grup mensubu bu yılın eskiz sınavının nasıl olacağını konuşmaya girişince de toplantı kalabalık bir tasarım toplantısına dönüşüverince herkes de tabi kendi tasarım tavırlarına höristiklerine algılarına sahip napacaksınız konuyu da sorgulamak gerekiyor, öyle ya brief-iş eskiz sınavı ise o nasıl daha farklı olurdu, yani bu yıl eskiz sınavını daha önce olmadığı şekilde nasıl tasarlarız, heyecan verici bir fikir.. diyorum bir memur olsa, ne güzel, der ki önceki yılki notlarıma bakayım yönetmeliklere bakayım şu şudur bu böyle yapılır, şimdi bu şablondaki eksikleri kuralına uygun biçimde tamamlayalım, bitsin. yok biz de öyle başlıyoruz da sonra çivimiz çıkıyor, bu nasıl böyle olmaz da başka türlü olabilir şunu bunu değiştirelim artık burasına bunu ekleyelim bence bu yıl şöyle bişey deneyelim, hayır heyecanlı güzel, keyifli, bazen de gerekli, ama konu eskiz sınavı olunca mesela (ya da staj komisyonu), ya arkadaşım niye deneyelim? eskiz sınavı ne ya? ne ya?

anladığımı anlatayım, bir zamanlar bir meslek okulu vardı, bu okulda dördüncü yılına gelen bir öğrenci kendi başına, kimseden yardım almadan, yani hocası tarafından değil de kendi tarafından tasarlandığı varsayılan bir proje yapmak üzere bitirme ödevine katılıyordu. tabii nereden bileceksiniz bu öğrencinin o projeyi kendisinin yaptığını? ya tecrübeli bir mimardan yardım aldıysa, kendisi gerekli becerilere sahip değildiyse, ya yetkin hale gelmemiş idiyse? onu bir gün böyle bir odaya kapatalım, küçük bir tasarım görevi verelim, bakalım kendi başına neler yapabiliyor görelim denmiş... şimdi buradaki varsayımların hangisi bugün geçerli? hangi varsayımlar denirse: "bir öğrenci 4 yıl mimarlık okulunda dolanınca mimarlık yapabilecek hale gelir". "mimarlık bir şahsın bir binayla ilgili tüm önemli meseleleri kendi başına çözüme kavuşturması demektir". "mimarın kazanması gereken ve bir liste halinde sayılabilecek ve hocalar tarafından düzeyi ölçülebilecek beceriler ve bilgiler vardır, mimar okuldan çıktığında bunların hepsini yeterli düzeyde edinmiştir". "işin tüm önemli yönlerine hakim, donanmış bir uzman haline geldikten sonra okuldan mezun edilir ve memleketine mesleğini emekli olana kadar icra etmek üzere gönderilir". yahu. hangisi. güncel. bu varsayımların bugün?

oturuyoruz, bir tarafta yönetmelik, sınav olması gerekiyor, çok önemlidir, sınavdır, mühürler çıkıyor, okulda yılda iki gün mühürler çıkıyor, bir bitirme teslim günü bir eskiz sınavında, birden ciddiyet. stüdyoların anahtarları ortaya çıkıyor, aman öğleye kadar yaptıklarını teslim alıyoruz, yemeğe salalım mı salmayalım mı, peynirli sandviçten başka bişey yerlerse kopya olur mu, kopya olursa ne fenadır, halimiz kötüdür.. yahu. hangimiz. oturup. kapalı. bir alanda. oturup. öyle. çizerek ederek falan. bir tasarıma başlıyoruz? bu çocukların. hangisi. tek başlarına. dışarıda. çalışıp mesleklerinin tüm yönlerini icre edecekler. hadi diyelim ki edecekler. hangimiz. o yönlerin. hangileri olduğunu. ve mekan üretimi faaliyetinin hangi bölgesine denk geleceğini. şu anda biliyoruz?

tekrar ediyorum, oturuyoruz, ha ben de aynıyım herkes ne yapıyorsa nasıl yapıyorsa onu yapıyorum, hepimiz teker teker aynı şeyi yapıyoruz orda, tasarlamaya kaptırıyoruz, bi ara yönetmeliklerin üzerindeki tozlar üfleniyor, sınavdı değil mi, hadi bunu da tasarlayalım biz şimdi, yahu sınavdıysa bırakın tasarlamayalım, sınav olsun, ne hali varsa görsün, hayır! orası da olmasın o olmasın bu olsun bu olsun bu olmasın bu yıl acaba şöyle olsa mıydı, böyle olursa şöyle olur ama, teslim olarak şöyle şöyle isteyelim, yok bence onu istemeyelim, bunu isteriz, şunu veririz, arada "kilit" "mühür" "öğle arası" ve "sınav" tabirleri bizi tekrar raya oturtuyor, işi gelen kaçıyor toplantı bitmiyor, aynı kararlar üzerinde dolandıkça dolanıyoruz, hiçbir karar alınamıyor, alınan her karar tekrar sorgulanıyor, çünkü tasarımın ilk aşamalarında katı olan herşey buharlaşmalıdır. sergisi şöyle olsun, ama efendim resmi evraktır, sınav evrakıdır, ekleme çıkarma olursa, e o zaman nasıl sergisi olacak ki, sınav ise nasıl sergisi olacak (hemen çözeriz o sorunu: misal deri zki kilitli cam dolaplar olsun, onun için de öğrenci tasarım yarışması açılsın, efenim hızımızı alamıyoruz "çözdükçe çözüyoruz", ha kimse öyle bişey demedi, ama özetle süreç böyle gelişiyor), bilgisayar olsa mıydı, maket olsa mıydı, çizim olsa mıydı, yoksa araçlar tümüyle mi serbest olsundu, ne olursa olsun muydu yahu olsundu, ne olursa olsundu, ne olursa olsundu.

sen çocuğa "bilgi" aktarmayı bıraktın. bilgi kalmadı diyorsun. çocuğa "ders" anlatmayı bıraktın. zamanı geçti, o kendi araştıracak diyorsun. sen onun 4 yılda olgun bir mimar olacağı düşüncesini bıraktın, bu işin hayat boyu süren bir öğrenme ve uzmanlaşma süreci olduğunu, 4 yılda ancak başlandığını, ayrıca herkesin de tasarımın farklı alt alanlarının bilgisine ve becerilerine doğru uzmanlaştığını biliyorsun, sen bir okulda birbirine taban tabana zıt tasarım tavırları üzerinden gelişen çok farklı stüdyolar olmasının iyi olduğunu, bu stüdyolardan geçen öğrencilerin farklı tasarlama tavırları ve teknikleri edineceğini de kabul ediyorsun, sen onun hayatı boyunca çok farklı aktörlerin katıldığı tasarım ve üretim süreçlerinde ekipler halinde çalışacağını da gayet iyi biliyorsun, ama onun "kendi başına bir tasarım görevini belirlenen süreler içinde ve belirli tasarım ve ifade araçları üzerinden çözüp çözemediğini, tüm okul çapında ortak olan" bir sınav ile ölçmeye çalışmaktan vazgeçemiyorsun.

arkadaşım:
bitirme ödevi -eskiz sınavıyla birlikte- ilgilenen mimarlık tarihçileri ve kuramcılarına verilsin. arşive kaldırılsın. tasarımcılar artık bitirme stüdyosuyla uğraşsın, o stüdyoda da bir günlük ortak şaretler de olur, jüriler de olur, o stüdyonun gereği nasılsa öyle olur, bilgisayarla tasarlayan stüdyoysa onun şaretinde printeri de olur 3D printeri de olur, yok başka stüdyoda cetvel bile yasaktır, bir tanesi sadece 3 farklı ölçekte maket ile yapacaktır şareti, ama sınav değildir bu. sınav ne? ne zaman sınavı oldu tasarımın? ne zaman okuduk sınav kağıtlarını?

ayrıca en baştaki mevzuya dönersek: yaratıcılık ve yeniye olan tutku tasarımcılığın bir yan etkisi de olabilir diye düşünüyorum artık. eskiden bu konudaki temel açıklamam piyasa işleyişinin sürekli yeni olan ürünü talep edişinin tasarımcıyı bu yöne sevketmesi idi. bu geçerli geliyor hala bana. ama daha temelde, tasarımcının sürekli yeni koşullar ve yeni problemlerle karşılaşacak olması, onu her daim yeni olan problemlerle başetmek için tavırlar geliştirmek durumunda bırakıyor. iş her zaman belirsiz, bu yüzden istemesek de hep bir yeni durumla boğuşmak boyutu içeriyor. eğitim de pratik de bu yenilik meselesini mesleğin tatmin edici ve heyecanlı yönünü barındıran bir özelliği olarak algılıyor. eğitimde öğrenciyi yeni koşullarla güreşmeye alıştırmak, bu tavırları geliştirtmek, meslek pratiğinde ise zaten hep yeni olan durumları çözmek için geliştirilen tavırların, deneyimlenen yaratıcı süreçlerin, karşılaşılan yeni örnek ve çözümlerin bir bağımlılık yaratması sonucu...

tasarım hakkında da bildiklerimiz var

2011-04-02T17:13:00.004+03:00

bir kaç haftadır yanımda dolandırdığım bir kitap var. kees dorst'un kitabı. kendisi bir "endüstriyel tasarım mühendisi". aynı zamanda tasarım araştırmacısı. adını şurda burda bir takım makaleler ve kitapların yazarı olarak epeydir biliyordum. faal bir araştırmacı ama aynı derecede faal de bir tasarımcı ve eğitimci. ecnebiler bunu başarabiliyorlar. kitabın adı "understanding design: reflections on being a designer". (gingko press, 2006) [kendisinin önemli de bir doktora tezi var: "describing design, a comparison of paradigms", 1997] [ayrıca bakınız: www.keesdorst.nl]

bu entry'yi de bir kaç haftadır yanımda dolandırıyorum. zira kitabı okumaya başlar başlamaz ortada tuhaf bir durum olduğunu farkettim. kitaptaki her satır bana doğru görünüyordu. kitabı bitirdim. bu esnada uygulamayla ilgili benim çok iyi bilmediğim alanlara da el attı yazar. yine de hala içimde bu kitabın %90'ının altına imza atmak isteyeceğim yolunda bir his duruyor. geri kalan %10'a da itirazım yok, sadece çok iyi bilmiyorum oraları. peki tasarım gibi son derece belirsiz bir alanda benimkinden çok farklı bir hayat tecrübesi geçirmiş bir ürün tasarımcısıyla nasıl böyle hemfikir olabiliyorum? hani tasarımla ilgili herşey tartışmalıydı? hani herkes meselelere başka bir yönünden yaklaşacaktı? (demek ki tasarımda bazı alanlar tartışmalıyken, bazı alanlarda ise belirli bir dönem içinde genel kabuller oluşabiliyor.) [bkz resim1, her satırı işaretlemişim :D]

satır satır okuyorum ve kendi deneyimim ve düşüncelerimle birebir eşleştiriyorum. (bu kitabı altlık yapıp bir seri yazı gireceğim.) söylemek istediğim şu, tasarımla ilgili aslında çok şey biliyoruz. bilmek. bilgi. evet. ortak bir kavrayışımız var. ortak bir zeminimiz var. bu son derece belirsiz ve araştırılmaya direnen bir alan, belki ikna edici yöntemler geliştirilemiyor o alanı araştırmak için, ya da belki psikoloji ve nörobilim gibi araştırma alanlarının ilgisini yeni yeni çekmeye başlamanın talihsizliğini yaşıyor (sanat ve yaratıcılık ilgilerini çekiyor, problem çözme ilgilerini çekiyor ama asıl ilginç ve anlaşılması güç alan olan tasarım-tasarlama alanı o kadar ilgilerini çekmiyor?), ama tüm bunlara rağmen, şu durumumuzda dahi tasarımla ilgili, tasarlama faaliyetiyle ilgili çok şey biliyoruz.

esasında aynı hissi lawson'u, cross'u ya da schön'ü okurken de deneyimlemek mümkün; bu ölçüde olmasa da. tüm bu kitaplarla ilgili can sıkıcı bir husus var yalnız ve en çok bu kitapla ilgili, tüm bu metinler sanki esas olarak yazarların anılarını ve izlenimlerini anlatmalarından ibaret? tasarlamanın, tasarlama faaliyetinin doğasına ilişkin kuramsal alan, eğitim, araştırma ve pratikten edinilen genel izlenimler ve biriki anektota dayanıyor gibi bir görüntü veriyor. protokol analizi gibi yöntemler ise ancak son derece kısmi oyuncak alanlarda çalışılıyor ve bu araştırmalların verilerinden tasarıma ilişkin genellemeler ancak oldukça yoruma dayalı biçimde çıkarılabiliyor. (bu konu üzerinde düşündüren bir kitap da var, bundan da bahsedeceğim umarım yakında.) dolayısıyla alanı en iyi anlatan kitap, metin içinde bir tek açık referans barındırmayan (kaynakçada bir miktar referans var), bir akademik tavır takınmayan böylesi bir kitap olabiliyor. ne yazık. çünkü doktorada benden her iddia için referanslar içeren bir tartışma bekliyorlar? (belki de beklemiyorlar, ya da bu refere etme işi çok daha serbest düşünülebiliyor, okulumuzun güncel doktorala tezlerine bakılırsa öyle).

insan fen bilimlerinde ya da mühendislik alanlarında ya da en azından sosyal bilimler alanlarında görüldüğü türde bir tür dayanaklı olma, sağlam bir kaynağa dayanma, karşılaştırılabilir ve sınanabilir araştırmalara dayanma arayışının karşılıksız olduğunu görüyor. ve böyle bir alanda akademik faaliyet yürütülecek.. kriterlerimiz ise fen bilimleri alanlarına göre belirlenmiş. tasarım alanlarının konferansları (GECCO gibi bir konferansın tavrıyla kıyaslandığında) gülünç görünüyor. ama alanın durumu bu işte. böyle çalışılıyor. ve bu halde bile, ilginç olan, tasarım hakkında o kadar çok şeyi biliyoruz ki. hem de sağlam biçimde biliyoruz. bu nasıl oluyor?

sonraki.

2011-04-02T16:44:00.000+03:00

GECCO'dan yanıt geldi, bunu poster yap demişler, üzücü, kabul edemedim, 4 kişiden biri paper olabilir demiş, biri direk reddedin demiş, diğer ikisi arada. puanlamada da tam orta not almışım. (kötü.) aslında o konferans herhangi bir bahane bulunup gidilecek kadar önemli ama mali kaynaklarımı idareli kullanmam lazım. posteri kimse kaale almıyor ki..

gelen eleştirilere bakılırsa önerdiğim yöntem galiba gerçekten özgün, değişik denmiş, ama biraz "eski moda" bulan olmuş :] neden gelişmiş bir pareto-tabanlı algoritma yerine bu yaklaşımı kullandığım anlaşılmamış, ama sebebi var aslında ve yanlış hatırlamıyorsam bildiri metninde sarih biçimde anlatılıyor. o yüzden de bildirinin odağı biraz karışıyor [aşağıda değineceğim] ama kaçınılmaz bir durum. performans karşılaştırması için de daha gelişmiş bir algoritmayla ve literatürdeki örnek problemler üzerinden bir karşılaştırma istenmiş, benim örnek problemim elbette mühendis ve matematikçilere bir şey ifade etmiyor, onlar işin teorik yanının derinleştirilmesini istiyorlar. oysa ben meseleye evrimsel algoritmaların tasarımdaki bir uygulaması olarak yaklaşıyorum. ve bu yöntem de o yüzden gerekiyor yoksa mühendislerin problemlerine daha iyi karşılık gelmeyeceğini şimdiden öngörebiliyorum zaten. tabii sorun şu ki örnek problemimin gerçek bir pratik anlamı yok. ne var peki? pek bir anlamı olmayan ve iyi sınanmamış bir özgünlük. fikir var, fikir herkeste var, onun nasıl işlendiği önemli değil mi..

benim kurgum meseleyi anlamlı biçimde çerçevelememi belki de imkansız kılıyor. akademik alanda bir işe-araştırmaya nasıl başlandığı, o işin-araştırmanın en baştan nasıl kurgulandığı çok önemli. ama bir tasarımcı için bu kolay benimsenebilir bir fikir değil. nasıl olur da nereye gidileceğini baştan sarih biçimde planlarsın ki? nasıl olur da giriştiğin işin sınırlarını ve varacağı noktayı önceden sabitlemeyi kabullenirsin? nasıl olur da o işle ilgili herşeyi başladığın noktada öngörebildiğini düşünürsün? ama öyle yapmak gerekiyor.

yöntemin bazı noktalarının tam anlaşılmadığı ile ilgili eleştiriler vardı. bu haklı bir eleştiri tabii. tüm önemli hususları açık açık yazdım sanıyorum. ama yazamadığım bir sürü minör husus da var elbet (en başta, kullandığım süreç parametreleri ki bunlardan onlarcası var) ve bu durum bu bildiriden yola çıkılarak sürecin yeniden üretilebilir olmasını engelliyor.. ama benim tüm prosedürüm o kadar uzun ve karmaşık ki.. işte bir hacker tavrını, bir 'yolunu buluculuk'u bilim insanlığından ayıran.. ya da tasarımcılıktan mühendislik akademyasına doğru şöyle bir uzanan bir mimara kendi tavrının sınırlarını öğreten bir an. bir kere, biliyorum, ben en baştan yöntemimi çok daha sarih ve dolayısıyla kolayca yeniden üretilebilir bir prosedür olarak geliştirebilirdim. ama bu benim içime işleyen üretme tavrına o kadar ters ki. ben oldukça kirli, dağınık, bununla beraber alabildiğine üretken bir süreç yaşamaya alışmışım. seviyorum bunu. o zaman keyif alıyorum. heyecan duyuyorum. gelgelelim, bu tavrın sonuçları böyle bir konferansın taleplerini karşılamayı güçleştiriyor.

grafiklerimi tüm inceleyiciler eleştirmiş. y eksenini adlandırmayışım, ve renkler yerine çizgi tipleri ve gri tonlar deneyişim mesela tepki toplamış. ben de oturup tatlı tatlı tasarladımdı o grafikleri. ters tepti. daha sarih bir tasarıma gideceğim bi dahaki sefer. ama standart mavi kırmızı siyah renkleri kullanmayacım (ulan). ha ben de çok beğenmedim sonuçları ama o kadar da anlaşılmaz değillerdi canım. sabunlama yoktu yani.

en önemli eleştiri şuydu, diyor ki, "burada üç ayrı mesele işlemişsin, ama hiçbirini yeterli derinlikte işlememişsin, bir tanesini ama alanın güncel durumunun gerektirdiği şekilde derinlemesine işlesen daha iyi oldurdu. çabaların takdir edildi daha fazla çalışmayla GECCO'da bir bildirin de olabilir." evet hocam. doğru. doğru ama belki de çalışmanın kurgusuna ait, meseleyi karmaşıklaştıran bazı sorunlar ve üzücü bir takım gerçekler var. belki daha çok çalışmayla da üstesinden gelinemeyebilecek sorunlar..

(bu arada bu değerlendirmelerde kimliğin tüm inceleyiciler için gizli kaldığını artık pek düşünmüyorum, bu kişi benim tek başına yazan genç bir akademik adayı olduğumu bilerek yazmış gibi. düşünsenize önemli bir üniversitenin profesörünün de adı olma ihtimali var o bildiride, o durumda aynı üslupla yazılır mı? tam bana hitaben yazılmıştı bu eleştiri.)

en başta, ben aslında bu alanda çalışmıyorum ki!? multi-objective optimisation!? ben aslında tasarım için evrimsel algoritmaların kullanılması isteniyorsa optimizasyon dışında başka ek yaklaşımlar geliştirilmesi gerekeceğini iddia ediyorum. ama meseleyi yeniden optimizasyona indirgeyecek yöntemler geliştirince kafalar iki kere karışıyor, haklı olarak. dahası mühendis de değilim. matematik de bilmiyorum. alanın düzeyini ve en güncel kaynakları da takip etmiyorum. kendi anlayışım ve bilgi düzeyim çerçevesinde elimden geleni yaptım işte. bundan daha ötesini yapabilir miydim.. pek bilmiyorum... bir miktar kooperasyonla daha anlamlı ürünler çıkartabilirdim sanıyorum. ama onu da denemeden bilemem.

işin temelinde bir evrimsel algoritma uygulaması var, çalışılan asıl alan tasarım ve buradaki alternatif multi-objektif optimizasyon yöntemi önerisi de, ilgili diye, bu konferansa sunuldu. benim asıl uğraştığım işin uygulama kısmı, pratiğe yönelik bir öneri ama o da aslında ilkel bir halde. fakat o kısmını anlatmadan niye böyle bir yöntem önerdiğim anlaşılmıyor. yöntemi yazıp sunup eleştiri almadan da doğru yolda olup olmadığımı bilemiyorum. (şimdi mesela deneyebileceğim başka algoritmalar da öğrenmiş durumdayım, bir inceleyici biriki öneri getirmiş, konferansa da bu tip hususlarda bilgilenmek için gitmek gerekiyor tabii, tüm uzmanlar orada olacak).

müfredat bile beni üzüyorsa (tatil mi lazım ne)

2011-04-02T16:29:00.000+03:00

bu bloga bir yetkili kurul, kendime de o kurulu etkileyebilecek bir aktörmüş gibi yaklaşarak okulumuzun yeni mimarlık eğitimi müfredatıyla ilgili önerilerimi sıralıyorum:

_stüdyo merkezli bir anlayışa geçelim, proje dersinin kredisi 8, 12 ya da 16 olsun, okul 24 saat açık, stüdyo mekanları sadece o proje grubuna ait olsun.
_maket atölyesi önem verilen bir alan haline gelsin, dönem başlarında güvenlik eğitimleri düzenlensin.
_stüdyodan bağımsız bir temel tasarım dersi artık varolmasın, perspektif de kalksın, bu iki dersin yerine 2 dönemlik (1. ve 2. dönemler) zorunlu bir 'üretim ve iletişim teknikleri' dersi konsun, bu ders stüdyodan ayrı ama onun üretimini destekleyen bir yapıda olsun. çizim ve grafik araçlarından başlayarak modelleme, rendering, 2B 3B animasyon, film vd konulara ilişkin teknikleri uygulamalı olarak öğretsin. (hemen tümüyle bilgisayar üzerinden). öbür tarafta stüdyo daha ilkel teknikleri keyfine göre kullanmaya devam edebilir. bu bir tasarım stüdyosu değil 'ders' olsun, stüdyoyla geçici ortaklıklar kurabilir ya da tümüyle ilgisiz kalabilir.
_yök birden buharlaşsın ve dayattığı dersler de müfredattan ayrılsın, yerlerine seçmeli insan bilimleri dersleri açılsın.
_statik mukavemet vd diye giden derslerin hepsi kaldırılsın. yerlerine bir adet 'strüktür tasarımı konuları' dersi konsun. bu da ders olsun, stüdyo değil. bu konunun uzmanları stüdyoların bazılarına bilfiil katılmaya başlasınlar.
_restorasyon projesi ve uygulama projesi kalksın, (şehircilik projesi hala kalkmadıysa o da kalksın) restorasyon, renovasyon, strüktür [tasarımı], şehircilik (ve kentsel tasarım) uzmanları proje derslerine (stüdyolara) yürütücü olarak katılsınlar ya da kendi adlarına proje dersi açsınlar. bu stüdyolar 3. ve 8. yarıyıllar arasına yayılsın.
_9. ve 10. yarıyıllarda iki dönemlik bir bitirme stüdyosu yürütülsün. (okul 5 yıllık olsun demiş miydim?) her bitirme stüdyosu kendi başına bir modül oluştursun (ve zamanla kendi uygulama ve geleneklerini de üretebilir.) modüller genel yönelim ve anlayışlarına göre ve o yıl seçtikleri temaları dikkate alarak okul içinden ve dışından çeşitli uzmanları stüdyoya yürütücüler olarak dahil etsinler, seminer serileri ve geziler düzenlesinler. bir yılın sonunda uygulama projesi düzeyinde bir diploma projesi tamamlanarak mezun olunsun.

şimdi bu önerilere bakıyorum. bir kısmının kaynağı (anglosakson) dünyanın uygulamalarından gözüme çarpanlar. bir kısmı da okulun -artık varolmayan- tasarım kürsüsünün öğretim üye ve yardımcılarının -en azından- bir kısmının yıllardır üzerinde uzlaştıkları konular gibi görünüyor. bu konuları diğer birimlerle tartışmak çok mu zor acaba? bu okulda iki kere müfredat değişmedi mi zaten? niye asıl yapılması gerekenler yapılmıyor da...

birinci sınıf stüdyosuyla ilgili bildiğimiz şeyler var

2011-03-30T22:31:00.005+03:00

en başta bir seri farklı iş-üretim-süreç türünden haberdarız. bunların bazıları ikililer halinde bir seri skalaya oturtulabilir.. böyle bir skalalar uzayında aşağı yukarı dolanıyoruz. işte mesela,

_kısa (yarım saat) vs. uzun işler (bir dönem),
_zor (karmaşık brieflerle tariflenen, ya da tarifi karıştırıldıkça karıştırılan [bu dönem yaptığımız gibi] ve/ya fazla bilgi gerektiren) vs. kolay işler (anlık ve esasında tasarımcı olsun olmasın herhangi bir insanın başedebileceği türden tasarım işçikleri),
_stüdyoda yürüyen (eve ödev bırakmayan türden) vs. evde yürüyen işler (tümüyle evde yapılıp getirilen işler mesela),
_problem çözmeye yakın (bundan pek yapmıyoruz aslında ama işlerin orasında burasında karşılarına çıkıyor ve lise eğitimleri gereği ilk başta bu tür işlere daha yatkın geliyorlar, sonra hızla bu yetileri kaybediyorlar) vs. tasarıma yakın işler (belirsiz, açık uçlu işler),
_birebir ölçekte üretilen işler-nesneler vs. çeşitli ölçeklerde çalışılan mekansal işler.

ayrıca skalalar ya da ikililer içinde yer alması gerekmeyen iş türleri de var:

_biçim ve fikir aramaya (maketler, eskizler, grafikler),
_tasarım araçlarını öğrenmeye (elişine alışmak, maketle çalışmak, bilgisayar programlarını 'etkili' kullanmayı öğrenmek),
_içerik üretme tekniklerini geliştirmeye (analizler, haritalamalar),
_metin üretmeye - öykülemeye (okumalar yazmalar),
_sunmaya,
_arşivlemeye-kaydetmeye,
_sergilemeye ve yayına yönelik..

birkaç madde daha eklenebilir. ama bir yıl o kadar uzun bir süre sayılmaz. herşeye yetişilmiyor. tabi bir iş asla bir tek başlığa adanmıyor. çıkış noktası bu başlıklardan biri olabiliyor bazen ama hemen hepsi bir grup iş tipini birlikte deneyimletiyor.

tasarlama bilgisi (?) açısından bakınca, stüdyo programına muhakkak aldığımız başlıklar var, buradaki bilgi üretim tekniklerinden ayrılabilir bir bilgi türü değil pek. mesela strüktür ve malzeme konusunu bir tür sezgisel-integral-tasarlama tavrı içinde işlemeye çalıştığımız görülüyor (genelde temel kavramları aktarabildiğimiz kuşkulu, yine de taşıyıcı strüktürü binanın-ürünün tasarlanması gereken bir yönü olarak yerli yerine oturtuyoruz gibi). mekanın özellikleriyle ilgili, yani iç-dış, ışık, zeminle ilişki gibi bir seri konudan birkaç tanesini işliyoruz. işlev-program-yaşantı (genelde "karma"larla işliyoruz), kentsel bağlamda tasarlama (genelde kentin en sıkışık ve karmaşık bir bölgesine gidiyoruz, bir de kent dışına geziye gidip orlarda tespit, tasarım vd işlerine girişiyoruz, biraz harala gürele oluyor ama bir giriş yapmış oluyoruz), harita okuma, arazi maketini üretme, veri toplama ve haritalama (genelde veri'yi de haritalama'yı da aktarmayı beceremiyoruz), eğrisel bir yüzeyi ölçerek bilgisayarda modelleme ve sonra üçgenlemeler yoluyla tekrar katı modelini üretme (niye illa üçgenlemeye tutuluyoruz denirse, kolay üretim için.. eldeki imkanlarla ilkel bir CAD-CAM süreci tarifleme hevesinden kaynaklanıyor bu.. çok başarılı olmuyor bu süreç genelde, çünkü yürütücüler tarafından yeteri kadar vakit ayrılmıyor, savsaklanıyor)... bazen yapıyoruz ama mevcut örnekleri ya da mimarlık tarihinin önemli binalarını incelemek tehlikeli oluyor, olmazsa olmaz değil. ayrıca, yürütücü örnek getirecekse bol miktarda getirmeli. tek örnek hemen her zaman facia demek. bilgiyle ilgili önemli bir not: yürütülen işler tarafından gerektirilen bilgi miktarı arttıkça öğrenci çalışacağı alana vakıf olmaya başlıyor. bu da karşısına çıkan problemlerin karmaşıklıklarını idrak etmesine, problemlerin ona daha zor gelmeye başlamasına sebep oluyor. fakat böyle tasarımcı olunuyor işte. gittikçe zorlaştırmak gerekiyor. ama abartmadan.

araçlar ve teknikleri bilgiden ayrıymış gibi düşünürsek, en başta maket alışkanlığı (çarpı 3), sonra serbest çizimler, eskizler, diyagramatik ifadeler, grafik tasarım ve yayın araç ve teknikleri, temel teknik çizim hususları (çok derinine girmiyoruz), film, animasyon, modelleme, sunum, haritalama, fotoğraf...

genel kültür ve zihinsel donanım açısından metin okumak (önemli, ağır, bir önerisi olan metinler, tercihan mimarlık dışından), tartışmak, yazmak (bu da yaparak öğrenilen bir iş çünkü) ve yayınlamak (genelde fanzinler.. bu dönem bir uluslararası öğrenci toplantısına stüdyomuzdan bir metin gitti, göğsümüz kabardı).. bir yandan da yetişilebilirse geçen yüzyılın önemli isim ve akımlarıyla ilgili sunumlar yürütmek iyi oluyor.

stüdyonun kurgulanmasıyla ilgili bişeyler de öğrendik, ben öğrendim yani. mesela uzunlu kısalı işlerin biraraya girmesi, aynı anda 2-3 işin birlikte yürümesi, en yukarıda andığım işler uzayında sürekli gidiş gelişler, belirli bir anda tek işle meşgul olmaktan çok daha iyi yürüyor. sonra, gruplara ayrılmak, yani belirli bir anda bir yürütücünün bir gruptan sorumlu olması, tüm tatsızlığına rağmen, stüdyonun verimliliği açısından daha iyi işliyor. o zaman tüm ürünlere zamanında bakmak, her öğrenciye üretimleri üzerinden yeteri kadar zaman ayırmak mümkün oluyor, ayrıca bu yürütücülerin aralarındaki çatışmaları da azaltıyor. kaçak öğrenciler açısından ise fazla bir değişiklik yarattığı kanaatinde değilim. kaçak her zaman bir kaçış üretiyor. bu gruplaşma işinin tüm döneme uzaması pek hoş olmuyor, onun yerine paketlere ayrılmak ya da iş bazında grupları sürekli karmak daha ferah olabiliyor (yazdığım ikinci bilgisayar programı stüdyo gruplarını karıyordu :]) (ilki apartmanın su masrafının dairelere bölünmesiyle ilgili hesaplamaları yapıyordu :D) (sonuncusu bitirme öğrencilerinin jüriye çıkma sırasını önceki jürilerdeki sıralarını da dikkate alarak kurayla belirliyor :|, temin yazdım :]). belirli iş tiplerinin editör yürütücüleri olması da iyi işliyor. dönemin başında esnek bir program çerçevesi yapmak ama detayları kurgulamaya çalışmaktan kaçınmak gerekiyor, stüdyo beklenmedik bir alan zira. blog yürütücüler açısından çok önemli bir araç, hem arşiv hem duyuru alanı olarak işliyor, ama öğrenciler için bu işlevler önemli değil, dolayısıyla blogu yürütücüler işletmeli. sergileri ve organizasyonları ise baştan sona öğrenciler üretmeli. iyi beceriyorlar bu işleri. yürütücüler ilgili kırtasiyeyi aradan çıkarmalı ve destek olmalı. sonra, efendim, ben yürütücülerin stüdyonun zaten bir miktar dayattığı sallanma, yavaşlık, atalet haline körükle koşturmasının sonuçlarını tatsız buluyorum. stüdyoya fazla geç kalmamak lazım, çok harala gürele koşturmak ve agresiflik de iyi değil tabii, makul bir ölçü tutturmak lazım rahatlık ve programa sadıklık arasında. stüdyoda ayar vermenin zaman zaman gerekli olduğunu çoğu yürütücü düşünür. ben bu ayarların işe yaradığını düşünmüyorum (her ne kadar kendim de zaman zaman gereksiz patlamalar yaşasam da). keyifle rotasında ilerleyen bir iş öğrencinin sebepsiz boykotundan dolayı kesintiye uğramıyor. iş zor ise, ya da öğrencilerin başka yoğunluk ya da etkinlikleri varsa bu kesintiyi, boykotu ya da yavaşlığı hiçbir ayar, hiçbir azar, hiçbir haykırma tonu engelleyemiyor. sonra zaten bu engeller ortadan kalktığında stüdyo tekrar rayına oturuyor; iyi kurgulandıysa, iyi işlendiyse ve öğrenciye bir üretim keyfi kazandırdıysa tabii. yürütücüler her yıl işleri kendileri de eğlenerek yeniden tariflerse, programa yeni (mümkünse yepyeni) işler katarsa, yürütücü stüdyonun bu şekilde üreten bir parçası olursa zaten o keyif ve motivasyon öğrenciye de geçiyor. yoksa zaten boş. stüdyo da boş. ayarlar da boş. kendinden açık görünen ve zaten yaygın olarak kabul gören bazı tavırları da atladığım sanılmasın diye not edeyim: üreterek öğrenmek, yürütücünün yönlendirici olmaktan ziyade eşlik edici bir tavır içinde olması ve mesela hatalarını öğrencilere aktarmaktan kaçınması ve öğrencilerin kendi hatalarından öğrenmeleri sürecini desteklemesi.. hm. yoksa o kadar yaygın değil mi? söylemek gerçekleştirmekten zor mu acaba?..

tüm önemli başlıkları yazmış olmam mümkün değil. yine de bakıyorum da, işbu maddeler takip edilirse, düzgün bir birinci sınıf stüdyosu yaşanacaktır gibi geliyor. orası öyle. bunu gerçekleştirmek de o kadar kolay değil. ama yetmiyor da burdan ötesi aranıyorsa, onun da başka sebepleri var; stüdyonun öğrenciyi meslek insanı olarak dönüştürmekteki etkililiğinden başka...

sonra diğerleri de toparlanıyor?

2011-03-30T21:34:00.005+03:00

girişimlerim dibe dibe çökerken kalkıp bisikletime atlıyorum ve boldere gidiyorum, saksıya domates tohumu atıyorum ve yarışma yer görmelerine uzanıyorum. maymun iştahlılık değil. zaman planlayamamak değil. hayalcilik değil. insanın birbiriyle ilgisiz bir seri şeyi birarada takip etmesi şart. böyle olunca asla herşey bir arada tepetaklak olmaya bir arada yokuş aşağı düşmeye bir arada dibe doğru yolalmaya başlayamıyor. illa birinden biri umut vadediyor. birinde çökerken diğerlerine sarılıyorsun. uzun bir süreç bu.

nerde o eski küstahlığımız?

2011-03-28T22:24:00.003+03:00

bir takım hususların üzerinden usulca atlıyorum. sanki yok. sanki yapmam lazım değil. bir takım haberleri yerine yetiştirmiyorum. sanki bir an önce iletilmeleri gerekmiyor. çeklistlerim bir yerlere kayboldu. çeklistsiz dolanıyorum!? bilerek yada bilmeyerek unutuyorum savsaklıyorum atlıyorum ihmal ediyorum.. bi yandan da unutmaya, savsaklamaya, atlamaya ve ihmal etmeye asla katlanamıyorum.

hiç kendimden beklemezdim bu tavırları. cepheden değil mi biz cepheden hep? demek ki durumlar da insanı yönlendiriyor. altından kalkamayabileceğimizi gördüğümüz girişimler, ardı ardına gelen tatsız haberler, ne yaparsak yapalım uygun gelen yollara sevkedemediğimiz süreçler... du bakalım diyorsun. ya da onu bile diyemiyorsun. ııh. ımh. pif.

akademik iflas

2011-03-25T01:39:00.004+02:00

kabul etmem lazım, akademik çalışmalarda olmazsa olmaz olan bazı meziyetlere sahip değilim. işin ilgili kısımlarını beceremedim. ve bu genelinde araştırma(cılığı)mı iflasa sürükledi. eğitim faaliyetinden sözetmiyorum. o da şu anda çok parlak olmamakla beraber çok umutluyum o konuda. araştırma diye ifade edip geçtiğim o alanla ilgili bir iflas bu... doktora sürecinde beni zorlayan da bu beceremediğim yönler oldu büyük ölçüde. iş, çok ve düzenli çalışmak, yoğun konsantrasyon, üretkenlik ve yaratıcılık ile olup bitseydi eğer, sanıyorum daha umutlu olabilirdim. bunlar konusunda iyi olduğumu, olabildiğimi gördüm bu süreçte. ama işin en önemli kısmını çözmüyor bunlar. insan verimsiz yolları takip ettiğinde ne kadar çok çalışırsa çalışsın ne kadar yaratıcı olursa olsun anlamlı sonuçlar alması zorlaşıyor.

en önemlisi 'diğer insanlar' başlığı. diğer insanlardan, özellikle konusunun uzmanlarından destek alabilmek, onlarla ortak çalışabilmek, kontaklar kurmak ve korumak, uygun bir görüş alışverişi tonu tutturabilmek ve araştırmalara dair meseleleri bir hafiflik bir rahatlık içinde sohbetlerin içine yedirebilmek... ama evet en başta konusunun uzmanı olan kişileri bulup onlarla kontak kurup bu kontakları koruyup bu insanlardan destek almayı başarmak, doğru yönlendirilmek, doğru insanlarla çalışmak ve onlarla çalışırken de onlardan faydalanmayı becermek, görüşlerini dinlemek, gösterdikleri yolları daha bir ciddiyetle takip etmek... daha az ukalalık daha çok saygı, daha çok beşeri temas... fiyii, keşke hiç girişmeseymişim, o kadar benden uzak özellikler ki... [ama mesela tasarımla uğraşmak için bunlar olmazsa olmaz özellikler değil!?] doktora tek başına yürütülebilir bir faaliyet gibi gelmişti bana. korkum yoktu. şimdi var. açıkça kabul etmem lazım, beceremiyorum. daha ağır hakaretleri yazmak istemiyorum. o kadarı bana kalsın.

bir kurgum vardı, 3-4 yıl kadar önce aklımı işgal eden bir sahne, bir görüntü.. o ana kadar kapılmayı reddettiğim bir hayhuya atılıyorum. hayatım çalışmak oluyor.

bunu gerçekleştirdim. mutlu da oldum. olmuştum yani. şimdi bu kurgu miadını doldurdu. bir takım hususlar yeniden şekillendirilecek.

alarm alarm alarm

2011-03-24T16:59:00.005+02:00

resmen moralim bozuluyor. kabullenemiyorum. stüdyonun geldiği hali. öğrencilerin edindiği biçimlenmeyi... hala gelip bana sordukları soruları... stüdyonun atıllığını.. hala sanki anlamı varmış gibi yeni bişey üretmedikleri halde tekrar tekrar hocalar arasında turlayıp durmalarını... ve hocaların bi sorun yokmuş gibi aynen bildiklerine devam etmelerini... (hatırlatayım: tasarım alanında esas olarak üreterek ve araştırarak öğreniliyor. üretip araştırdıktan sonra yürütücülerle iletişim içinde olmak da anlamlı olabilir. ama araştırmadan, peşine düşmeden, üretmeden, denemeden hocalarla tekrar tekrar konuşmanın nasıl bir anlamı olabilir? olduğunu düşünen kendini kandırıyor. hoca ise de kandırıyor, öğrenci ise de kandırıyor. ayrıca yanlış da yapıyor. kafasını kaldırıp stüdyonun haline bakmayan, konuştukça konuşan, anlattıkça anlatan hoca yanlış yapıyor. stüdyoyu sadece bişeyler yaptığını hocaya göstermek gayesiyle kullanan (kullanmayan) öğrenci de yanlış yapıyor. sanki suçu öğrenciye atmışım gibi oldu. ama durumu bu hale getiren tabi ki ekip olarak biziz.) devam etmekte olan şeyle ilgili kötü yazmak doğru değil belki ama herşey geçip gittikten sonra da bu anlar unutuluyor.

bu süreçte ben de temel bir hata yaptım sanıyorum, teknik konularla ilgili her soruya yanıt vermeye çalışarak.. artık bir sorunu çözmeye anlamaya hiç çalışmadan doğrudan bana geldikleri oluyor. e ama hiç... e bi internete girip.. e bi tutorial.. hayır linkini de gönderdim.. o konuda da daha ketum olmak gerekiyor. yardım sunmadan önce öğrenciyi kendi kendine öğrenmeye, bir sorunu kendi başına çözmeye, işe el atmaya sevketmeyi denemek.. aksi taktirde belki de yardım sunmamak?

itü.
itü sen böyle üretiliyorsun. yeniden ve yeniden.
resmen kabullenemiyorum.

alarmın sebebi halimiz değil. bu ekip ile bu hali aşamayacağımızı anlamış olmamız. bu noktayı nasıl aşacağız göremiyorum. stüdyonun halini yürütücü ekibiyle konuşamıyorsam, dertleri onlarla konuşamıyorsam? konuşmaya çalıştığımda sadece alınganlıkla karşılaşıyorsam? çözüm belli iken bunu yılın başından beri uygulayamamışsak?

ekip olarak, başarabildiğimiz kadarıyla, uzlaşma üzerinden devam ediyoruz. ama bir takım hususlarda karar veremeyişimiz... bazen bir kelime üzerinde bile uzlaşmamız mümkün olmuyor.. aslında ilginç.. işlerin seyrini ilginç bir şekilde etkiliyor bu durum.. fakat sonuç olarak işleri etkili biçimde sunamıyoruz, öğrencilerle iletişimimiz daha zorlu yollara sapıyor ve stüdyoda hızlı müdahaleler gerçekleştiremiyoruz. yok "gerçekleştirelim yapalım edelim hemfikiriz" diyoruz da, sonra o gün gelince işler hep farklı gelişiyor. ister istemez bu duruma en çok uyan kelimeyi kullanacağım: sabotaj. kimse isteyerek diğerlerini sabote etmiyor, ama sonuç bu; her birimiz diğerinin inşa etmeye çalıştığı yürütücü tavrının altını oyuyoruz...

sürekli bir dirençle mücadele ediyor gibi hissediyorum. sürekli bir direnç... direnç... neye direniyorlar ama... ve niye... niye????? ve ben niye bu direnci aşmaya çalışıyorum? niye yani? sonuçta 6 ay geçince öğrenciler de aynı saflara katılıyorlar. onlar da direnç cephesine geçiyorlar. o zaman?

zaten, ahlaki olarak, direnç varsa insanın onu anlaması lazım. isyandan ziyade..
zorlamamak lazım. ısrar da iyi bişey değil. kabullenemiyorum ama işte. bozuluyorum.

tabii bu yıl öğretici olan sadece hatalar ve eksikler değil. doğru uygulamalarımız da oldu. zor işler öğrencileri daha çok geliştirebiliyor. bunu yaşadık. stüdyoda işler-problemler-sorular-konular'ın gittikçe zorlaşması -abartmamak kaydıyla- iyi oluyor. bunu gördük. aksi taktirde çocuklar tekrara girmiş gibi hissedebiliyorlar. seviyeyi artırıyoruz, işleri daha zor daha karmaşık hale getiriyoruz, daha çok bilgi gerektiren işlere giriyoruz. ama zorlaştıkça işler, iç sıkıntısıyla yazılıyor stüdyonun tarihi.

çözüm olarak şunlar denenebilir: 1. zor işleri dahi eğlenceli ve ferah (şen) tariflemek ve işlemek. 2. fikir vermek yerine yöntem denetmek, bunun için de stüdyo saatlerini kullanmak: deneye itmek... bu yıl ikisini de pek beceremiyoruz. hiç bir işe bir coşkuyla giremiyoruz. hep tedirginlik, ciddiyet, tutukluk... işin isminden başlıyor bu. veriliş-verilemeyiş tarzıyla, anlatılışıyla da ilgili...

kuşak

2011-03-18T16:08:00.002+02:00

yorgunluğumu biraz üzerimden atınca aklıma yazacak sayısız konu gelmeye başladı, birikmiş. toparladıkça -ve belki doktora haritama iliştirdikçe- buraya koyabileceğim ancak. ya da unutacağım gidecek. ama yazmazsam belki şişeceğim konular var. mesela kuşak. bizim de kenarından içinde yer aldığımız kuşaklar.. bizim kuşağın algısı bilgisi vizyonu hedefleri... böyle bir kuşak var, mimarlık eğitiminin mimarlık eğitimi olduğu zamanlarda ve mimar olmak isteyerek okuyan, sonra mimar olmak için pratiğe atılan, gittikçe daha dar çerçeveler ve daha oluru-bulunmuş yollar üzerinden düşünmeye sevkedilen, bir seri yeni aracın alanı işgal ettiğinin farkında olan ama bu araçları eski alışkanlıklar, eski modeller üzerinden algılayan, onları eski-araçların-işini-yapan-yeni-araçlar olarak kullanan... yani bu araçların aslında tasarım faaliyetini ve tavırlarını dönüştürmekte olduğunu algılasa da duruma ayak uyduramayan ve gerçekliği -tanıdığı zemini?- ayağının altında tutmaya çalışan? bunu yaparken türkiye'deki inşaat pratiğinin durağanlığını ve değişime direnen zihin katılığını kanıt gösteren?

okulda şu andaki asistan ve hoca kadrosunun ciddi bir kısmı bu kuşağın mensubu. zaten farklı bir bakış geliştirebilecek, yeni araçlara hakim olup güncel tasarım-üretim denemelerini takip edebilecek kuşaklar yeni yeni yetişmekte. belki onların yetişmesi de biraz geriden geliyor, onları yetiştiren kuşakların durumu (bizim durumumuz) belli işte... onlar belli bir noktaya geldiğinde dünya da farklı bir noktaya ilerlemiş olacak.. kendimizi dünyayla kıyaslamaya başlamak birden kadük kalmamız anlamına geldi. bizim kuşağın daha orta yaşlı mensupları durumla barışmış görünmekteler. kuracaklarını kurmuş, istediklerine kavuşmuş gibiler. ama bu okulumuzu fena bir durağanlığa sevkediyor. ya da durağanlığından çıkmasını engelliyor.

bu kuşağın ilk üyelerinin yoğun katkısıyla oluşmuş bir yöntemler-yaklaşımlar ailesini bugün 3400'de kullanıyoruz. bizler de bir takım eklemeler yaptıysak da bu stüdyoya geldiğimizde oturmuş pratikler zaten mevcuttu. son yıllarda yürekli ve irem'in 3400'e giriş-çıkışı dışında önemli bir katkı-değişim yaşanmış gibi gelmiyor bana. iki yıl önce kaçak grup'ta mimarlıktan olabildiğince uzaklaşıp daha ferah gönüllü (ve şen?) bir 'deneme'ler tavrına gitmiştik, ama esasında o zaman yaptığımız, 3400'de mevcut olan tavırlar ve yürekli'nin yoğun 'deney' vurgusu arasında dengeli bir nokta aramak olarak da okunabilir.

bugün deney'den yana tavır koymak istiyorum. sonuçların önemli olmaya başlaması, süreç ve deneyimden önce sonuçların garanti altına alınmaya çalışılması hoşuma gitmiyor. yani "n'aparsak yapalım sonuca varılabilecek bir ölçekte ve garantili bir güzergahta kalalım, olurunu bulalım, sonuca ulaşalım" vd.. bu bakışı anlıyorum, sonuç verebileceğini görüyorum. ama bu bizi sanki yürütücünün işlerliğini bildiği bir alana hapsediyor? burda ilk bakışta bir sorun yok gibiyse de bizim okul bağlamında şöyle bir sorun var: yürütücü ekibi olarak aslında zamanı geçmiş bir kuşağız. bu durum birinci sınıf stüdyosunu olduğu kadar bitirme ödevini de etkiliyor.

yürütücü ilk önce, bence, stüdyoda ortaya çıkan somut ürünlerin kendi ürünleri olmadığını idrak etmeli. bir müelliflik gerginliğinden azade olmalı. sonra da ürünlerin değil deneyin, deneyimin, kendini geliştirmenin önemli olduğunu hatırlamalı. stüdyonun üretimi deneyimdir, yöntemi denemedir, tavrı açıklık ve esnekliktir. biraz 'itelemek' ise biraz da 'peşine takılmak'tır. yürütücü bir stüdyonun tasarlama güzergahını bir işe başlamadan önce bilemez, tarifleyemez. tasarım nasıl karmakarışık bir süreç ise stüdyo da karmakarışık bir süreç, herhangi bir tasarım problemi nasıl baştan belirli olmayıp çözüm ile birarada evriliyor ise stüdyonun işleyişi de baştan belli değil ve 'iş/deney' sürecin gelişimiyle tarifleniyor.

bu bahar ne acayip bişey

2011-03-14T23:35:00.003+02:00

yaz akşamı sıkıntısı indi gibi sanki.
birden geldi.
içim bir acayip.
kapı pencere açık.
şezlong terasta.
bu doktorayı böyle bir akşam paramparça edebilir?
ama kafa toparlanacak.
doktora kanalına girilecek.
giriliyor.

bit.

2011-03-14T16:41:00.004+02:00

geçen hafta dönemin ilk bitirme jürisi (oturumu) vardı. ben de görevliyim.
öğrenciler bu okulun çıkaracağı en iyi bir grup öğrenci. gayretliler, çalışmışlar, ifade araçlarına hakimler, bir sürü ideogramlar, grafikler, şemalar, sunumlar, vidyolar.. dertlerini anlatabiliyorlar.
jüri bu okulun çıkaratacağı en iyi bir jüri, yani zor olur tasarım açısından daha iyi jüri üretmek bu okuldan.
nasıldı jüri?
bu aşama açısından iyiydi.
öğrenciler sonuca gidecek bir yol bulmaya çalışırken tüm repertuvarlarını işe koşmuşlar, onu göstermenin gayretindeler. ilgili ilgisiz, yaptıkları tüm çalışmaları sergilemekteler.. grup aşırı kalabalık. jüri, oturumun erken bitmesi için yorum yapmamaya gayret ediyor. zaten yapacak yorum da pek yok, henüz işin başı ve bu noktada bol bol konuşmak anlamlı ya da faydalı olmayabiliyor. bir an önce mimarlık sularına gelelim de konuşacak bişeyler olsun der gibi duruyor hocalar...

bitirme stüdyosu gelsin:
ben ise bir yandan oturumla ilgili ıvır zıvırı yoluna koymaya çalışırken şunları düşünmekteyim: bitirme ödevinin bu yapısı artık kadük olmuş gibi görünüyor. artık bitirme de bir stüdyo olmalı sanki. o stüdyonun konusuyla ilgili uzmanlar teknik nitelikte bir destek vermeli stüdyoya.. çeşitli eşiklerde jüriler yine yapılabilir.
bir sürü mimarı biraraya getirmek.. yani nitelikleri birbirinden gerçekten farklı olmayan, projeye verebilecekleri destek birbirinden gerçekte pek de farklı olmayan 7-8 mimarın yanyana oturup bıdır bıdır hep aynı minvalde dönen, hep aynı minvalde döndüğü için de herkesin bıktığı, zaten işe de yaramayan eleştiriler üretmek için enerji harcaması yerine çocuklara belirli alanlarda daha ileri düzeyde bilgi-beceri-teknik kazandıracak bir mezuniyet stüdyosu yürütülmeli sanki artık. paftalara bakıp eleştiri yapmanın miyadı dolmuş. artık anlamlı değil. o da anlaşılıyor.

ön çalışmalar bir iz bulmayı sağlıyor:
paftalar sonuçta varılan noktayla doğrudan ilişkisi kalmamış analiz ve araştırmalarla doluydu.
ben de tasarımın bu ilk aşamalarındaki araştırma-analiz işlerinin işleviyle ilgili düşündüm:
1. iyice bir durumu öğrenelim de sonra saçma bişey yapıp yamulmayalım.
2. bir yol bulmalıyız ve yolun nerden bulunduğu belli değil, tentiküllerimizi her yana yayalım ve bir tutamak bir iz (bir ne?) bulmayı umalım.

iyi fikirler ve vasat:
öğrencilerden biri kuvvetli olabilecek bir öykü kurgulamıştı. bana sorarsanız jüriye gelen 29 iş arasında en iyi başlangıç buydu. zeka güzel bişey. dokunaklı. ama jüri en çok onu eleştirdi. ve işi anlamlı bir yöne sevkedecek eleştiriler değildi bunlar. tatsız eleştirilerdi. o projeyi bıraksın, şurasını burasını törpülesin gibilerinden, yani sonucu bu şekilde olacak şekilde..
kızdım.
jüriye.
bir hocamdan bahsetmiştim geçen yıllarda bu blogda. şu an okulumuzun en yaşlı isimlerinden. ve hala en ilginç en ilham verici işleri çıkartan da o. zaman zaman onun tuhaf tavırlarına şahit oluruz. niye böyle yaptı deriz. yanlış bir tavır deriz. ters konuştu deriz. anlam veremeyiz. ama bu okulda geçirdiğim her hafta, her ay, her dönem bana onun nasıl böyle bir noktaya, nasıl bu tip davranışlara vardığını örnekleriyle gösteriyor. hak veriyorum demiyorum. ama kendim de gittikçe ters, çatışmacı tavırlar geliştirmeye başladığımı hissediyorum. çünkü vasatlık güzel fikirlerin önünü tıkamak için bitimsiz bir savaş veriyor. niçe'nin düşüncelerini de sevmem aslında ama...

küçük tur:
sonra herkes gitti.
geç olmuştu, hepsi koşarak gittiler.
ben de geri kalan çöpleri ve ıvır zıvırı sakin sakin toparladım.
tüm mavi kapakları ayırdım.
klipsleri kurtardım.
tbt'ninkini tbt'ye verdim.
sepetten aldım çekmeceye koydum.
sonra odaya çıktım.
dışarda kar yağdığını hatırladım.
kahveme baileys damlattım (doldurdum)
küçük tura çıktım.
3400 yaylasında kar tipiye dönmüştü.
terasta vakit geçirdim biraz.
sonra küçük turumu tamamladım.

bu hale nasıl geldim diye düşünmek.
bu yoğunluk.. ordan geliyor burdan geliyor o bitmeden bu geliyor bu bitmeden şu geliyor. tipi gibi.
eskiden uzun uzun ince ince şuna buna dertlenip efkarlanacak kadar bol zamanım vardı.
tüm boş sınıfları tek tek kontrol edecek kadar bol..
bir tur,
bir büyük tur,
sonra bir küçük tur daha atacak kadar.
bardağımdan şarap eksik olmuyordu.
şimdi kafam kaldırmıyor.
çünkü kaldırması lazım.
işim var.

belki bir tv bağlatmak iyi gelir?
yatay durup bişey yapmamanın bahanesi olsun diye.
hiç doya doya boş duramıyorum.
günlerce boş durmak istiyorum.

aslında geziden geldik.
kafamın biraz dinlenmiş olması lazım.
dinlenmedi ama.
bugün tatil yaptım.
o da bitti.
yarın işbaşı.

da.. kı.. ku..

2011-03-06T14:19:00.002+02:00

okulda olmanın ilginç yanları var.
bi kere onlar hep aynı yaştalar.
onlardan yüzlerce var.
hep aynı yaşta oldukları için hep aynı düzeyde enerji, merak, meraksızlık, istek isteksizlik..
hep aynı kuşakla uğraşmanın ilginç yanı var demek daha uygun gibi..
insan bazen hayatını yüzlerce kişinin arasında geçirmekte olduğunu unutuyor.
bugün 60, yarın 30, seneye 25.. geliyorlar.
sonuçta biz yaşlanıyoruz. onlar yaşlanmıyor. yaşlananlar gidiyor.
sürekli karşımızda onlar olduğu için yaşlanmakta olduğumuzu farketmeyebiliyoruz.
anlamsız bir 'entry' oldu. zaten blogspot'a erişim bir acayip.
açılana kadar burda ne demek istediğimi bulur düzeltirim belki.

oh be a. k. (bu haberi dünyayla paylaşmam lazım)

2011-02-18T21:37:00.004+02:00

öğleden sonra maslak'a gittim.
rektörlüğe vardım, en üst katta dış ilişkiler var ya dedim, uluslararası ofis mi dedi, evet dedim, girdim, en üst kata çıktım, haber bu değil gerçi, neyse ordan bana yeni bir anlaşma örneği verdiler, bunu doldurup yök'e yollamak lazım ordan rektöre gider dediler. tamam dedim. burda bir sorun yok. sadece çok yorgunum ben. sizle ilgili değil. nasıl bütün bunlar hallolacak bilmiyorum dedim. yardımcı olucam ben sana dedi, hallolur bu işler dedi. tamam dedim. aldım anlaşma metnini çıktım, fbe'ye gittim, izleme raporumu verdim. ondan sonra sordum ben bu tezi ne zaman vericem ben bunu ne zaman diye. adam da dedi ki halin varsa 3. kata bir sor. halim yoktu ama çıktım 3. kata sordum, o da arşivden dosyanı al giriş kata sor deyince dosyamı almadan giriş kata inince o da ben dosya olmadan söyleyemem arşivden dosyanı al deyince ben arşive çıkıp da adam senin dilekçen yok muydu yeni deyince evet dedim ben, senin dosyan yönetim kurulunda, onlar birlikte gidiyo ya dedi ben de peki deyip giriş katına indim ve nihayet ordaki sayın öğrenci işleri yöneticisi hanım dedi ki demek senin 4 yıl artı iki dönem dondurma artı üç dönem uzatma bittiler ve şimdi 5. izleme raporunu verdin demek ki senin bir izlemen daha var, var mı dedim, var dedi, istersen tabi dedi, istersen dedi temmuz'da ver izleme yapma, istemezsen izleme yap eylülde ver. öyle mi dedim. evet dedi. iyi oldu dedim. gülümsedi biraz gibi. kadının önünde 200 lira tutacak kadar demir para vardı, saymaktaydı, ben çıktım havuza gittim. bir kilometre yüzdüm.

ı-ıh.

2011-02-17T22:41:00.003+02:00

öyle görünüyor ki yorgunsun, yıllardır dinlenmemişsin, kafanı boşaltmamışsın yani, hem bu araştırma adı altında ürettiğin salak suluk şeyler.. kitlenmişsin yapman lazım, bitmiyor bitmeyecek bitmemesi lazım bitmesi uygun olsa belki de bitecek yok bitmemesi gerekiyomuş bi yığın iz yanyana takip ediliyor, yayınıydı kırtasiyesiydi işiydi teziydi projesiydi bürokrasisiydi izlemesiydi puan toplamak stüdyoyu yakalamak ruhları kırmadan dökmeden aralarında dolanmak. hayat böyle. ne salak şeymiş.
hayat.

yorgunum galiba. deadline'lara zamanında yetişince araştırma adını verdiğim işlerden küçük bir zaman parçası sakladım.. bu zamancağızı stüdyo için isteyen vardı, bitirme için isteyen vardı, tez metni için isteyen vardı, akşam yemeğine isteyen vardı (annem), öteki çalışmalara isteyen vardı ama hepsinden sakladım kurtardım tepesine çöktüm. sadece yorgunluk hissetmekteyim. aslında çok eğlenceli bir iş için kurtardım zamanı ama iş nazlanıyor. doğal. geniş bir zamanda tatlı tatlı yürütülecek türde bir iş. apti apti oturmak. muhakkak verimli olmalıyım. zaman o kadar kısıtlı ki. ne yıkıntı. çay koyayım.

bu aralar entry'ler yazıyorum, sonra kaydı yayınla'ya basmıyorum. şimdi kaydet diyorum. şimdi kaydet sonra patlarsın. şöyle yazmışım ocak başlarında:

"doktorada insanı zorlayan çalışmak değil öğrenmek değil, indirememek yükselememek tüketememek zamansızlık koşturmak yetişememek boş durmak oturamamak başlayamamak bitirememek boşver diyecek vaktinin olmaması ama boşver demek ama boşver'i hazmedememek can sıkıntısı gerginlik planlar çeklistler takvimler ve diğer işler. diğer işler. diğer işler. diğer işler. herşeyin arasına sızan diğer işler. haftasonu da çalışmayı beklemek zorundasın, tatilde de çalışmayı beklemek zorundasın. tam çalışmak gelecek, diğer işler araya giriyor. seni mutlu eden tek şey şöyle etli bir zaman aralığında konsantre biçimde çalışıp listedeki bir maddenin yanına çek atmak."

ocak sonunda şöyle:
"ohf. ne kadar rahvan ve ağır aksak çalışıyorum.. bir kelime yazıp on dakika mola vermeye benziyor. iki saatlik işi yapmıyorum bir türlü. hava da soğuk."

ondan bi hafta sonra:
"oh be.
test serilerinin bitmesi kadar ferah bi şey yok.
ama bi dakika. madem zaman var, şu 5li serileri de 10a tamamlayalım bari?
a bi dakka, şu seride hata var bunları yeniden alalım bari..
a bi dakka.. [a a...ı!]"

bikaç gün önce:
"son zamanlarda beya bir puan avcısı haline geldim, üç ordan, beş burdan, o senaryoya göre burdan 1.75, bu senaryoya göre şurdan 2.5, 8 şurdan gelse..."

herkes onlarla konuştuğum herşeyi hatırlıyor. ben hatırlamıyorum. geçen hafta ya da üç ay önce, görüşmüş müyüz, hıı tabi görüştük ya (hatırlamıyorum bu arada, artık o raddedeyim ki bazen hatırlamış gibi yaptığım oluyor), öyle mi demişim, derim tabi, konuşmuşuz di mi, konuşmuşuz.

özetle, sıkıya gelmekmiş bu. doktora süreci insanı her yönde sınırlarına çekiştiriyor. tüm yetilerini sınıyor. seni yüksek eşiklerle çarpıştırıyor. ve bu bitmiyor, bitmiyor bitmiyor bitmiyor. insani bir süreç değil. ya da en azından beni yordu artık.

aslında herşey normal gidiyor. rayında gidiyor işte. (neden yıkıntı görüyorum?) sakin kafayla durumuma baktığımda pek bir sorun görünmüyor. ama var gibi. bir sürü entipüften mesele var. doktorayla ilgisiz. belki de doktora beni bunlardan saklıyordur. entipüften ama çok ağırmış yapabileceğim bi şey yok ve sonuç da çok kötü olacak, kaldıramayacağım, göz göre göre öyle olacak, ben yapmam gerekenleri yapmamışım ya da yapamamışım, ama aslında hep doğru olanı yapıyormuşum ama sonra bir bakıyorum yanlış oluyor, ben doğru olanı yapıyorum, o da olacağına varıyor, ama kötü bir noktaya varıyor ama öyle yapmasam da kötü olacaktı ki. ne salak şey be. neyse doktora belki daha insaflı biraz. evet öyle.

5. izleme: ı-ıh.

2011-02-16T23:44:00.003+02:00

izleme toplantımız gerçekleşti..
5. ve son.

aslında en ciddi hazırlandığım izleme bu oldu.
uzun bir sunum yaptım.
o da sorun oldu.
ama jüri her zaman haklıdır.
yapacak bişey yok.

ruhum bir acayip bir tuhaf gibi
[yapılır mı benim gibi araştırmacıya hı?]
ama aslında işim baya kolaylaştı.

ilk mesaj şöyle oldu:
"sen bunu yetiştiremezsin, bırak diğer herşeyi bunu yaz."

sonraki mesaj şu oldu:
~~birinci ana başlık~~
~~ikinci ana başlık~~
~~üçüncü ana başlık~~
~~beşinci ana başlık~~
~~altıncı ana başlık~~

daha sonra da:
"4 ana bölüm oluştur, her bölüme de 3 madde koy, zorlaştırma" dendi.
e ne güzel?

takvimle ilgili sorunlar var. ve ayaklarım maslak'a varmıyor. maslak'ta delft anlaşması var. onla yüzleşilecek. havuz da var tabii. bırak havuzu hemen yaz. yaz yazıver. o kitabı da bırak okuma. bunu da yazma. şuna katılma. sen bittin.

ı-ıh.

şimdi sakince uyuyayım.

2011-02-08T00:32:00.002+02:00

ecaade'yi bi hafta evvelden postaladım! gecco'yu da iki gün önceden submit etmiş bulunuyorum. deadline olgusunu tam oturtamıyorum ruhumda belli ki. deadline varmadan deadline stresi yaşayabiliyorum, ve ama o stresten de erken kurtulabiliyorum. şimdi eksikleri sakince tamamlayıp son gün tatlı tatlı yeni versiyonu yükleyeceğim.

tabi bunu sağlayan faktörler var: tam zamanında taşınma işlerinin çözülmesi, deadlineların ardı arkasına ertelenmesi, stüdyo hazırlıklarını burçin'in, seminer sunumlarını sevgi'nin, bitirme dosyasını hocamın hazırlaması [ellerine sağlık keşki hep böyle olsa], yeni denemelerin iyi sonuç vermesi fazla error yaşatmadan bitmesi, bugün başlayan stüdyonun ilk dersinin büyük ölçüde 3 konuğumuz üzerinden yürümesi ve 2,5 saatlik uykuyla bir şekilde kafamı toplamayı becermem gibi bir seri olağanüstü olumluluk bir şubat tatiline sığdı. ve o koşturmacalar içinde geçen şubat tatili koşturmacalar içinde bitti.

o zaman? gelsin yeni deadlinelar, bir sonraki abstrakt, dg revizyonları, bir sonraki paper, düzeltmeler, tez izleme oturumu, yığınla okumalar, stüdyolar, bitirme jürileri ve doktora tezleri. başlayan dönem için yapılacaklar listesi.

korkmuyorum senden deadline'lar! [ama ertelendiğiniz iyi oldu]

2011-01-24T22:44:00.003+02:00

stüdyoda dönem bitirildikten ve yeni dönem hazırlandıktan, tez için okuma listesi genişletilip kitaplar üstüste yığıldıktan, ev başarıyla taşınıp evelallah hastalıktan da kalkıldıktan sonra çalışmayı beklemek başladı.

sonra yeni evimde otururken birden geldi. kendimi uzun zamandır bekleyen pareto revizyonlarını yaptarken buldum. sevindim. ressmen çalışıyorum lağğn. hızımı alamayıp adaptivite serilerinin 120 bireylik halkasını eklemeye de giriştim. bilgisayar boş durmayı bıraktı. pareto denemeleri gerçekleşirken de yeni senaryolar üretmeyi planlıyorum.

ilk sonuçları aldıkça sorular da ortaya çıkmaya başladı elbet. pareto versiyonlar çalışmıyor, soru şu: makina mı çalışmıyor? yani pareto versiyonu yanlış mı uyguladım. biriki satırlık tariften uygulamaya geçtiğim için bu mümkün. yok eğer uygulama doğru ise sonuçlar güzel aslında. yani pareto versiyonun performansı benim uydurduğum yöntemle kıyaslanırsa rezalet! uydurduğum yöntemin benzerini literatürde halen bulabilmiş değilim. GECCO'ya göndermeye çalışıyorum bu paper'i şimdi. orda kesin bir bilen vardır; olup olmadığını...

serinkanlı bir dönem değerlendirmesi

2011-01-13T17:45:00.003+02:00

dönem sonu değerlendirmeleri:

>> öğrencilerin tüm işlerini karşımıza alıp tek tek değerlendirdik.
>> böylece dönemi baştan sona bir hatırlayıp gözden geçirmiş de olduk.
>> öğrencilerden bir açık bir de anonim anket alıp görüşlerini sorduk.

izlenimler:

>> stüdyo ilk dönemin beklentileri açısından, ortaya çıkan işler ve öğrencilerin kendilerini geliştirmeleri açısından başarılı görünüyor.
>> biz beklenti ve hedefleri dönem başında açık açık yazmamıştık ama öğrencilerin çoğunluğu dönem sonunda bunları bir bir yazmışlar ve bu hedefler açısından büyük ölçüde kendilerini geliştirdiklerini ifade etmişler. yani hem verilmek istenen karşı tarafa geçmiş hem bu konularda bir farkındalık oluşmuş.
>> çoğunluk olmasa da bazı öğrencilerin eksik gördükleri kısımlar ya bilerek eksik bıraktığımız konular [misal: spesifik olarak mimarlık alanına yönelik derinlemesine bilgi] ya da bu stüdyonun ilk dönem için ihmal etmeyi baştan kabullendiği konular [derinlemesine bilgisayarlı teknikler].
>> şikayetler de varlığını bildiğimiz, sorun olarak görmediğimiz ve zaten bu stüdyo düzeni ve bu ekip ile [en azından bu yıl] aşmamızın pek mümkün olmayacağı noktalarda.
>> öğrencilerin gruplara ayrılmaması çoğunlukla olumlu görülmüş. öğrenciler farklı, bazen çelişen görüşlerin çalışma alanımızdaki yerini idrak ediyorlar.

[özetle: özel bir deneme, bir yenilik getirmedik, denemeyi isteyeceğim farklı tavırlar kenarda duruyor vd. ama sonuçta düzgün, başarılı bir dönem geçirdik. "3400'de mevcut olan stüdyo kurgusunu düzgün biçimde uygulamak lazım" denirse bu da esaslı bir hedef zaten. daha az alarm vermeli ve koşullara adapte olmalıyım.]

bit pazarı 2011

2011-01-09T15:52:00.003+02:00

bu aralar ev bulma ve ardından ev taşıma ve ev döşeme ve evi işler hale getirme mevzuları kafamı tam tabiriyle "işgal" ettiği için iki üç sayfa okumak dışında ciddi bir işe bakamıyorum [çünkü herşeyi çeklistler üzerinden planlamam gerekiyor yoksa bir madde atladığımda kahroluyorum, planlamayı sevmekten çok hata yapmayı sevmemek]. iki gün moda'ya gidip gelip biraz da verimsizce çalışmayı bekledikten sonra stüdyoyla ilgili olarak okula gitmem gerekiyor ve orda biraz bileniyorum ve dönüşte madem şu stüdyo mevzularını not edeyim diye yazmaya başlıyorum, sonra yazdıklarım bir tuhaf geliyor (daha çok tepkili ve anlık). yollamıyorum. sonra da eski entry'lere bakıyorum. 2 yıldır bu blogu tutuyormuşum. günü gününe not tutmak iyi bir şey. insan nerden nereye geldiğini hatırladığında aynı düşünce döngülerini tekrar tekrar yaşamak yerine kaldığı yerden devam etmeyi umabiliyor. ve de bu hale nasıl nereden geldi hatırlamış oluyor. ayrıca geçmişte şu anki zihin durumumdan daha olgun bir takım yazılı parçalar bulmak da keyifli oluyor. ben başka konularla uğraştığım için geri gidiyor olabilirim ama notlarım yerinde duruyor. misal şu manifestoyu o zaman yazıp yaydığımızda biraz ham görünüyordu gözüme: manifesto. ama şimdi düzgün buldum. [çünkü biraz daha toyum :)]

misal 'presizyon'la ilgili o zamanki ifademiz:

>> "sergi, yayın, internet sitesi, parti, etkinlik vb. iletişim ortamları, yürütülen deneyin doğasına göre stüdyonun koşullarında biçimlenir, bunları önceden belirlenen “genel” kurallara ya da “düzgün” kılıflara sıkıştırmaya çalışmak stüdyonun faaliyet tarzına aykırıdır."

bu "düzgün görünen" işlere düşman olmak anlamına gelmiyordu. ama önceliği işler düzgün görünsün diye uğraşmaya vermemek anlamına geliyordu. mesela bir işi, bir sergiyi ya da bir etkinliği öğrenciler üretiyorsa belki o bazen çok da düzgün, bitmiş, olgun görünmeyebilir. bizim bu dönemki inisiyatifi-öğrenciye-bırakma deneyimiz benim beklentilerimi aştı aslında ama aşmaya-da-bilirdi, bunu göze almak lazım. kötü de olacak olsaydı bunu böyle yapmalıydık. çünkü:

>> "stüdyonun üretimi eserler değil deneyimdir. üretim aracı deneydir, iştir, düşüncedir, okumadır, eğlencedir, harekettir, organizasyondur, sergidir, yayındır."

başka bir husus:
>> "stüdyo, eğitmen ve öğrencinin katı biçimde ayrıştığı bir “ders verme” ortamı değil farklı rollerin sürekli yeniden tanımlandığı bir ortak üretimin ta kendisidir."

bu maddeyi yazarken de o dönemki [ve bu dönemki] stüdyolarımızda hiyerarşiyi aşmak yolunda bir çaba olmadığının farkındaydım. hiyerarşi iki sebeple pratikte tam manasıyla ortadan kalkmayacak: 1. hocanın not verip geçti-kaldı demesi isteniyor [ve hoca devletin ilgili kurumu tarafından yasalar ve yönetmelikler mucibince ve amirlerinin görevlendirmesi ile...] 2. hocalar bazı konularda daha bilgili-tecrübeli ve stüdyoya öğrenciden farklı bir etkileri oluyor, başka bir bilgi getiriyorlar ve bu öğrenciye faydalı oluyor. fakat bunu hiyerarşik bir konumlanma olarak değil de "farklı roller" olarak kurgulamak mümkündü. madde bunu ifade ediyor. şimdilik bu kast sistemini belki sadece bir parça gevşettik. ama yerli yerinde duruyor. buradaki itirazın verimlilik açısından değil politik ve ahlaki açıdan ortaya atıldığına tekrar dikkat çekmek istiyorum.

bunları "büyüklerimizin" hatırlamasını beklerken şu hususun da yeni arkadaşlar tarafından aynı bizim [benim] gibi önemli görülmesini umduk [ama olmuyor, her kuşak farklı, herkesin kendi öncelikleri var, yataylığın anlamı da en çok burada ortaya çıkardı, ortak olarak neyde uzlaşılabilirse o. işlerin niye benim istediğim gibi gitmediği hususunda makul bir sebep?] :

>> "stüdyo sınıfa sığamaz, koridorlar ve holler aracılığıyla okula, kent mekanları aracılığıyla kente ve başta internet üzerinden olmak üzere her türlü yayıncılık yoluyla ülkeye ve dünyaya yayılır. stüdyonun belirli bir mekanı yoktur, stüdyo bütün okuldur-kenttir-dünyadır. ve taşkışla içinde iletişim için en iyi platform ve en iyi etkinlik mekanı koridor ve hollerdir."

nedirniçinnasıl

2011-01-07T13:01:00.006+02:00

güncel [temel] tasarım eğitiminin iki önemli ayağı var:

1. tasarıma has belirsiz ve değişken sorun - talep - durum alanlarında hareket etmeye yönelik tavırların geliştirilmesi.

2. bu hareketi mümkün kılacak tekniklerin edinilmesi - geliştirilmesi.

bu ikisine sayısız madde eklenebilir. genelde gerekli görülenler şunlar: spesifik tasarım alanlarına yönelik donanım ve pratik + toplumsal-kültürel-felsefi konulara yönelik farkındalık.

amaçlar her zaman böyle tariflenmiyor. ama sonuçta stüdyolarda bu bileşenleri öyle ya da böyle içerecek süreçler kurgulanıyor. ve tabii bu amaçlara yönelik olarak stüdyonun nasıl gelişeceği hala büyük ölçüde yürütücünün tavrına bağlı.

bu açılardan bakıldığında 3400'de işler iyi gidiyor olmalı. kötü gitmiyor. eksikler var. eksikler olur, olmaması mümkün değil zaten. sorun şu ki eksikleri gideremeyeceğiz. çoktan kemikleştik. değişime açık görünürken değişmeyen bir yapı kurulmuş gibi. zaten biz de kuşak olarak birinci sınıf stüdyosunda yapabileceklerimizin sınırlarını deneyimledik. iş bu ise, eyvallah, yürütüyoruz zorlanmadan. belki bizden sonraki kuşaklar artık?

tasarım eğitimcisi için schön'ün 'reflection in action' tarifi hala anlamlı. bu "educational design research" [bkz.] alanındaki gibi yöntemli bir kafa yorma anlamına gelmiyor. yine de gerekli. sadece üzerine düşünmek de yetmiyor. karşılaştırmak lazım. sonuçları karşılaştırmak da yetmez, süreçleri, stüdyo hiyerarşisini, ahlaki tavırları ve eğitim hedeflerini de karşılaştırmak lazım. zira yaptığını karşına alıp anlamaya çalışmadan, sonuçları üzerine kafa yormadan iş görme tarzını geliştirmek mümkün değil.

hedef profesyonel hayata yönelik eğitim vermek mi? meslek insanı yetiştirmek mi? spesifik bir disipline yönelik olarak çalışmak mı? daha genel bir tasarımcı tavrı yerleştirmek mi? yoksa mesela entelektüel yetiştirmek mi? stüdyonun amacı nedir?

mesela yürümek isteyene yollar göstermek olabilir mi? bir yere çekiştirmek yerine peşine takılmak olabilir mi? iş öğretmek yerine boş boş konuşmak olabilir mi?

[ed. böyle yazınca da slogan gibi oluyor. altı-boş. sormak kolay, eleştiri kolay, inşaya yönelik söz söylemek zor.]

şalterleri indirdim.

2011-01-06T23:42:00.004+02:00

hiyerarşi varsa şalterleri indiriyoruz. 2'den kalabalıksa şalterleri indiriyoruz. mikro düzeyi aştık mı şalterleri indiriyoruz. içeri girerken askıya asıyoruz, omurilikten çalışıyoruz. çünkü zaten 15 yıldır programlanmışız. geldiği gibi gidiyor. düşünmek şart da değil. işimize bakalım. dışarı çıkarken askıdan alalım. kendisi bize lazım.

başka bir konu, rıza konusu. mümkünse rızayı üretmek de değil, tüm aktörlere hareket ve ifade alanı açmak, süreçte eşit bir alan tanımak... tek başına geliştirilebilen bir tavır değil. insanlar arasındaki bir ilişki tarzı. ortamı varsa son derece doğal biçimde işleyen, insanın kendini çok zorlamadan adapte olabildiği yatay-karar-süreçleri, hiyerarşisini sıkı sıkı koruyan ortamlarda gelişemiyor.

başka bir konu artniyet konusu. insanlar çeşit çeşit. herkesin hayatta taktikleri var. araştırmacı gibi patavatsız olanlar açıktan ve artniyetsiz davranmak takıntısı içinde olabilirler. tabi bu tam anlamıyla mümkün değil. ama öküz altında buzağı arayanlar yanılıyorlar. araştırmacı biraz agresif. ama o kadar. yaptığı işin cidarını samimiyetle genişletmek istiyor [hani yapmayacaktın araştırmacı? hani sürekli yeniyi aramakla uğraşılmazdı?] [yeniyi aramakla dertlendiğimden de emin değilim. belki de bir mevki bulup son derece sıkıcı bir insana dönüşeceğim. ben de orada kalakalacağım. ama burada değil. ne tarafta olduğunu görüyorum ama denemeye başlayamıyorum. eskiden de öylece duruyordum zaten. şezlongun üstünde.. memnundum.]

bir başka konu: dil dökmek boşa. öyle anlatılmıyor. anlatılmasın. anlatılsa iyiydi ya, olmuyor. değil mi, herkes bildiği gibi takılsın. ikna çabası bir noktadan sonra baskı ve şiddete dönüşebiliyor. ondan sonra da o mevzudan hayır gelmiyor. neyse, mikro. mikro dedik. askıdan alıyoruz. işimiz var.

eskiye rağbet olsa 3400'e nur yağardı

2011-01-02T01:48:00.003+02:00

bu dönemki stüdyo ile ilgili yazacaktım. sonra iki yıl önceki stüdyo ile ilgili açık bıraktığımı sandığım bazı soruları bugünden bakarak yanıtlamaya giriştim. sonra ondan da vazgeçtim. yanıtları hatırlamaya başladım çünkü. aslında sorduğum kadar da yanıt vermiştim. hollanda öncesi yazılara göz attım bir süre. stüdyo üzerine nasıl bir tutkuyla düşünmüş olduğumu gördüm. bunları buldum:

bana bir sıkıntı geldi

nefis stüdyo

bu dönemki stüdyodan dersler

2010-12-24T00:33:00.002+02:00

stüdyonun ruhu çekildi gibi geliyor. aslında kötü gitmiyor. çocuklar kendilerini geliştiriyorlar. ama beni açmıyor işte. belki açsa siperden bu kadar çok kaçmam. bu stüdyo işinde bir adım ileri / yana atıyoruz ya da kendimiz yeni bişeyler öğreniyoruz hissini kaybediyorum. yine de çıkarılacak dersler var. yeni değiller. bir kere daha doğrulanmış eski kanılar.

presizyon tutmadı. daha çok birebir konuşma, daha net brief'ler ve daha bol örnek ve daha derli toplu lecture'lar olsa denebilir. o zaman da bildiğimiz stüdyo olurdu. gerçi onun da iyisini yapıp yapamayacağımız kuşkulu. zor bir iş. sonuçta başlangıçtaki kanım güçlendi sadece: 'presizyon' kelimesini 'deney'le yanyana anmamalı. stüdyonun enerjisi düştükçe düşüyor.

katılım falan da kalmadı harala gürele arasında... blog iflas etti. öğrenciler yurtdışından bir okulun birinci sınıf vidyosunu izlediler: "biz de böyle eylensek ya" yazmış biri. önceki yıllardaki tecrübelerimden sonra bundan daha üzücü bir yorum daha alamazdım.

çok çalışmaktalar ama ortaya sonuç çıkartamıyorlar. temelde tek iş üzerinden haftalarca çalışılıyor. ama bir günlük hızlı bir işte çıkacağı kadar ürün çıkıyor. öğrencinin gelişimi çok yavaş oluyor. tek iş yapmasak da aynı sürede 5 tane iş yapsak öğrencinin zihni mekansal-mimari konular açısından belki aynı düzeyde gelişecek, çünkü o her halükarda yavaş oluyor ama çok farklı denemeler yapmış olacak, farklı araçlara konulara el atacak, ilerde bu çeşitliliğin faydasını görecek.

bi de hep aynı konunun üstünde kalınca stüdyoda havamız değişemiyor. üzerimizde sıkıntılı bir hava birikiyor, temizlenmiyor. ve stüdyoda bir aylaklık bir işsizlik bir durgunluk başgösteriyor. bu tip işlerde sorun işin sonuç verip vermemesinde değil, ürünler her halükarda kabul edilebilir seviyelerde olacak. ama olan stüdyonun havasına oldu. stüdyo süngere döndü. içi boşaldı ve kurudu. eğlendiğimiz söylenemez evet.

vır vır vır vır

2010-12-23T23:40:00.008+02:00

yaklaşık 1,5 aydır düşük yoğunluklu çalışıyorum gibi görünüyor. elle tutulur bişey ürettiğim ya da bir programın kulağını çevirdiğim söylenemez. elimi atsam biriki haftada iki bildirilik somut sonuç çıkacak oysa, herşey hazır, kurgular hazır, kodlar hazır. yapamıyorum. bir yandan da sanki hiç boş durmuyorum. tv izleyemediğim için gerçekten de üretkenim. deadlinelar geldikçe gelmekte. ama tarihlerine bakmıyorum. doktoramın şeması yoğurdukça değişiyor. kaynakçası uzadıkça uzuyor. ama kaynaklara da bakmıyorum. zaten gigapedya her derde deva değilmiş. kara kara düşünmekteyim. bu kaynaklar nerlerden bulunacak? ıvır zıvır işler listem kısaldıkça uzuyor. milano dönüşü öyle bir havadayım ki bir kağıdı alıp fotokopisini çekmek bile büyük bir işmiş gibi geliyor. üstüme zimmetli fotokopi makinam var. ama zor geliyor. tamam bu işleri cuma günü yaparım diyorum. sonra cuma günü bir uyanıyorum a bugün stüdyo var ki diyorum. zaten okula gidiyorum toplantı da varmış ki... stüdyo olmasaydı iyiydi. eskiden bu zorunlu hazırlık aralarının değerini bilirdim. çünkü lazımdır. doğrusu budur.* hazırlık-bekleme-tembellik aşamaları yoğun çalışma aşamasından uzun sürer. şimdi buna vaktim yok. hayatıma çalışmama-suçluluğu girdi. masum aylaklığımı yitirdim. bu doktoranın bitmesine.

*bkz kuluçka döneminin gereği hakında ne demişler: [28aralık edit'i >> yannız biraz daha detayına girince gördüm ki bu tip deneyler genelde kısa süreli problem çözme denemeleri üzerinden yapılıyor. dolayısıyla uzun soluklu bir tasarım süreciyle ilişkili olarak delil olamaz sanıyorum. biz yine protokol analizi çalışmalarına döneceğiz sanıyorum delil arayışlarında.]

"... A recent review of experimental research on incubation showed that most experiments have found significant effects of incubation
(Dodds et al., in press). Those experiments investigated the effects
of incubation length, preparatory activity, clue, distracting activity,
expertise, and gender on participants’ performance. The review
suggested that performance is positively related to incubation
length and that preparatory activities can increase the effect of
incubation. ..."

[Sebastien Helie, Ron Sun; Incubation, Insight, and Creative Problem Solving: A Unified Theory and a Connectionist Model; Psychological Review, 2010, Vol. 117, No. 3, 994 –1024]

parçala ve yut

2010-12-21T23:04:00.003+02:00

Nigan Bayazıt'ın derli toplu bir tasarım araştırmaları review'u var: Investigating Design: A Review of Forty Years of Design Research, Design Issues: Volume 20, Number 1 Winter 2004. Esasında konunun biraz daha geniş ele alınmış olması gerektiğini hissettiriyor. Neyse en azından insana iyi bir başlangıç kaynakçası sunuyor. Cross'un da benzer bir metni olduğunu hatırlıyorum. [Designerly Ways of Knowing'de derlenmişti sanki?] O metin de araştırmacının bilgi açlığını gidermekten uzaktı. Demek ki iş başa düşüyor. Neyse ki mücadelem konunun sadece küçük bir porsiyonuyla. [Büyük küçük harflere dikkat etmeye başladım evet, yakında tez yazmaya başlıyorum hatırlatırım.] Nigan Hoca tasarım araştırmalarını 5 başlıkta özetlemiş:

"A. Design research is concerned with the physical embodiment of man-made things, how these things perform their jobs, and how they work.
B. Design research is concerned with construction as a human activity, how designers work, how they think, and how they carry out design activity.
C. Design research is concerned with what is achieved at the end of a purposeful design activity, how an artificial thing appears, and what it means.
D. Design research is concerned with the embodiment of configurations.
E. Design research is a systematic search and acquisition of knowledge related to design and design activity."

Benim derdim büyük ölçüde B ve C maddeleriyle ilgili. İki temel tartışma kurgulamayı düşündüm: 1. ilk kuşak tasarlama yöntemleri ile ilk kuşak yapay zeka çalışmaları ilişkisini ve bu kuşak kavrayışların yapay-tasarım hususundaki başarısızlığının sebeplerini tartışmak ve 2. en güncel metinlere referansla bir tasarlama - tasarım problemi - tasarım süreci - tasarımcı davranışı çerçevesi çizmek. Geri kalan hususlar açısından metni biraz 'seyrek dokulu' bırakabilirim diye düşünüyorum.

25.12.010 geceyarısı edit'i: 1. maddeyi genelinde yapay zeka alanının tartışmalarından azade kurgulamak için ne gerekiyorsa yapılması. yapay zeka ile ilgili parçaların tarihsel arka plan çizmekle sınırlandırılması. [tasarımda-yapay-zeka ise biraz daha kuşatılabilir bir konu.] ve 3. bir madde olarak evrimsel yaklaşımlar ile insanın tasarlama tavrı arasında kurulabilecek bazı paralellikleri mevcut bazı bilişsel modellerle de ilişkilendirerek tartışmak eklenebilir.

kitap var

2010-12-21T22:58:00.002+02:00

Educational Design Research, Edited by Jan van den Akker, Koeno Gravemeijer, Susan McKenney and Nienke Nieveen, 2006, Routledge

"The key to productive design research is to strike a new balance between caution and risk-taking. Concentrate on the most important design problems, understand them thoroughly, identify the most promising features for the design in light of that understanding, build prototypes with these features, and try them out. This is a much bolder and riskier research strategy than conventional social science research methodologists recommend, but it stands a much better chance of leading to innovative designs."

bu tasarımla ilgili bir kitap değil. tasarım eğitimiyle de ilgili değil. genel olarak eğitim metodolojisiyle ilgili. tasarlanan eğitim prosedürlerinin uygulanması ve değerlendirilmesi üzerinden eğitim pratiklerinin iyileştirilmesine yönelen bir yöntemler ailesiyle ilgili. eğitim pratiğinin / sürecinin karmaşıklığını gözden yitirmeyen bir metodoloji geliştirmeye soyunmuş bir araştırma alanı. esasında ilginç. ve stüdyoya da uyarlanabilir. ancak tüm sürecin kayıt altına alınıp detaylı biçimde değerlendirilmesini, sürecin başında, süreç boyunca ve sonuçta katılımcılarla görüşmeler yapılmasını, eğitimciler ve öğrencilerin sürecin tasarlanması aşamasında da görüşleriyle rol oynamasını gerektiriyor. hem zaman hem para açısından masraflı bir süreç. hadi yapalım çünkü ilginç olacak denerek girişilebilecek bir iş değil. tasarımdaki protokol analizi çalışmalarının daha uzun bir eğitim sürecine uygulanmasına benziyor. bazen aylarca hatta bütün bir yıl sürebilen ve sayısı belirsiz döngüler ve aşamalar içeren bir süreç tanımlanmış. incelemeye değer. ben şöyle bi göz attım sadece.

büyük çekilme

2010-12-20T23:03:00.007+02:00

> asistanlığa ilk başladığımda hem hocalara hem öğrencilere yönelik bir seri eleştirim hazırdı. zaman içinde bu eleştirilerden kaynağını alan bir seri deneme yapmak fırsatım da oldu. [şu yazıda: bkz.] o zamanlar karşıma gelen öğrenciler üst sınıflardaydı. şimdikiler ise daha okula yeni geldiler. bu öğrencileri üretim ya da performanslarından ötürü sorumlu tutmak, iyi gitmeyen bişeyler olduğunda suçu-sorumluluğu onlarda görmek, ayar vermek bana inandırıcı gelmiyor. hocaların da nasıl zorluklar içinde olduklarını artık takdir edebiliyorum. yine de sorumluluk hocadadır.
> ilk asistan olduğumda stüdyoda pek ön plana çıkmak istemiyordum. "hadi arkadaşlar şimdi şöyle şöyle yapıyoruz" diyerek öğrencileri gütmeye yanaşmıyordum. hocaların bazen bana bu yüzden kızdıklarını hissediyordum. sonra stüdyo sahnesiyle ben de tanıştım. sahne ışıklarının tadını almıştım. ama artık sınıfın karşısına çıkıp performans sergilemek istemiyorum. hevesimi aldım. sahne öğrencilerin olmalı.
> yine ilk günlerden itibaren stüdyonun föylerinin hazırlanması işini güzel bir tasarım komisyonu olarak kabul ettim. geliştirdi de bu egzersizler beni. bugün ondan yana da hevesimi aldım. stüdyoya ait grafiklerin üretilmesi öğrencilerin kendilerini geliştirmeleri için iyi bir fırsat sunuyor.
> tasarımcılar insan bilimleri, sosyal bilimler ya da fen bilimleri alanlarında eğitim almıyorlar. bir iki numunelik seçme ders dışında.. tasarımcıların aldığı eğitim tüm vakitlerini doldurmaya çalışıyor. bir de onlardan beşeri hayata katılan, etkinlikleri takip eden, hatta etkinlik düzenleyen kişiler olmaları bekleniyor. tasarımcının yüzeyselliği şaşırtıcı değil. herşeye yetişmesi zaten mümkün olamazdı. sonuçta stüdyolarda kültürel-politik-felsefi vd. konuların esas olarak tasarım sürecinde bir "primary generator" bulmak için, ürüne giden yolda bir tutamak, bir başlangıç bahanesi olsun diye kullanıldığı öğretiliyor. bu asla açık açık söylenmiyor. ama herkes mesajı algılıyor. ve evet bu böyle galiba. kuvvetli bir ana fikir, bir "konsept" bulmaya çalışmakla başlıyor çoğu tasarım süreci.
> uzun zaman bu yüzeysellikten şikayetçi oldum. çünkü niyeyse, sandım ki, stüdyoyu politik-felsefi-kültürel tartışmalar üzerinden örgütleyenler gerçekten bu konuların tartışılmasını hedeflemişlerdi. bir dakika. onlar gerçekten bunu hedeflemişlerdi. gelgelelim, onlar da tasarımcıydı işte. bi kaç akademik basamak tırmanmak insanı sosyolog ya da kültür tarihçisi yapmıyor.
> öğrencilere metinler okutup, onlara yazılar yazdırıp, yayın egzersizleri yaptırıp bir de çeşit çeşit konuları tartıştırıyordum. metin dediğim, felsefe tarihinden bir takım ilginç kavramları tartışmayı sağlayan önemli metinler, politik konuları damardan tartışmaya götüren politik metinler, ütopya yazını vd... artık sanki bu da inandırıcı gelmiyor. [müslüman mahallesinde salyangoz satmak]
> belki artık uzun uzun teker teker tüm yaratıcılığımla nasıl yapabilirmiş aslında ama öyle de demek istememişim de işte acaba başka olasılıklar aranır mıymış... yıllar içinde öğrene öğrene boş konuşmayı öğrendim. kırk kere söyleyince oluyor olsaydı evrenin öbür ucunda şu anda sorulmamış ama esasında ölçeğin gerektirdiği diğer sorular sorulmuş maketin ve fikrin çağrıştırdığı olasılıklar takip edilmiş ve bu maket tekrar tekrar üçmilyaraltımilyonyüzellitrilyonbin kere yapılmış olurdu.
> stüdyoda çok konuşmak istemiyorum biliyor musun, susmak istiyorum. anlamsızlık.. stüdyoda değil de bende olsa gerek. orda ya da bende, her halükarda, diyorum ki, yürütücü bazı alanlardan çekilse, konuşmayı azaltsa, varlığını silikleştirse iyi olacak. sadece ben değil. yürütücü.
> hem sorumluluk hocada hem hoca kenara çekilecek?
> bunun birkaç yolu var, stüdyo sürekli üretilen bir yerse her öğrenci 4 hocayla teker teker ve bazılarıyla birden çok kere konuşarak ve geri kalan vaktinde de terasta laflayarak 4 saat geçirmez.
> bir diğer olasılık, stüdyoyu öğrenciler hazırlayıp yürütüyorsa hoca sorumluluğunu doğru yüklenmiş demektir.

insan böyle rüyasında koşmak ister de..

2010-12-20T21:49:00.006+02:00

stüdyo yürütücülüğü faaliyetinde ekip çalışması modelinin iyi yanları çok, biri yorulunca diğerleri onun boşluğunu doldurabiliyor mesela. ki bu dönem ben siperleri çok terkediyorum. ayrıca kafa kafaya verince fikirler daha detaylı işleniyor, gelişiyor. fakat bazen de iyi olacağını bildiğin şeyi bir türlü anlatamıyorsun.. zannediyorum bunu ekiplere karışan her yürütücü zaman zaman hissediyordur. ısrarcı olmak ise olabilecek en verimsiz tavır. bazen de çok anlamlı olmayacağını bildiğin şeyden kaçamadığın oluyor. yani onlar oraya götürüyor da sen kurtaracısın gibilerinden değil, sen de işin içindesin. toplucana işleri oraya götürüyorsunuz göz göre göre. neyse bu dönemi bir şekilde bitirdik. bitti sayılır artık. ama benim kafamdaki stüdyo gittikçe daha uzaklarda kalıyor. insan gitmek istediğinin tersi yöne gittikçe de biraz yoruluyor.